Chuẩn bị ngôi nhà an toàn cho trẻ sơ sinh: ngủ, tắm, bế, thú cưng và ghế ôtô

Đưa một em bé mới chào đời về nhà khiến cha mẹ nhìn mọi thứ bằng con mắt khác. Bàn trà bỗng có những góc cạnh đáng lo, ổ nằm của thú cưng dường như đặt chưa đúng chỗ, còn cốc trà nóng vẫn cầm đi lại mỗi ngày cũng cần được cân nhắc kỹ hơn.

Tin vui là việc làm nhà an toàn cho trẻ sơ sinh không đồng nghĩa với việc phải biến căn nhà thành nơi đầy đệm mút và rào chắn. Bé chưa biết bò, vịn đứng hay mở tủ, vì vậy gia đình vẫn có thời gian chuẩn bị dần. Trong những ngày đầu, hãy ưu tiên các nguy cơ sát sườn nhất: giấc ngủ, nước, việc bế ẵm, thú cưng, anh chị lớn, đi ô tô và những bề mặt bé nằm.

Bắt đầu từ những việc không thể chờ

Khi nhắc đến phòng tránh tai nạn cho trẻ, nhiều người nghĩ ngay đến chặn cầu thang, bịt ổ điện hay khóa tủ. Những thứ đó sẽ cần thiết khi bé lớn hơn. Còn lúc này, thế giới của trẻ sơ sinh rất nhỏ, nhưng bé phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn.

Một nguyên tắc đơn giản là quan sát kỹ mọi nơi bé ngủ, được tắm, được bế hoặc được đặt xuống. Đây là những thời điểm các quyết định về an toàn trẻ sơ sinh xuất hiện nhiều nhất trong ngày.

Danh sách chuẩn bị ban đầu có thể gồm:

• Chỗ ngủ riêng thông thoáng, chắc chắn
• Quy trình tắm bé an toàn
• Cách bế trẻ sơ sinh và địu bé đúng cách
• Cách sắp xếp khi nhà có thú cưng hoặc trẻ lớn
• Ghế ngồi ô tô quay mặt về sau, lắp đúng hướng dẫn
• Báo khói hoạt động tốt và không gian sống không khói thuốc
• Nội thất vững, mặt phẳng thay tã gọn gàng
• Đồ chơi, vật dụng phù hợp với lứa tuổi

Bạn không cần xử lý hết trong một buổi chiều khi còn đang thiếu ngủ. Hãy bắt đầu từ một phòng, thay đổi vài điểm nhỏ rồi tiếp tục sang khu vực khác. Từng bước một, ngôi nhà sẽ sẵn sàng hơn cho bé.

Tạo không gian ngủ an toàn

Giữ chỗ ngủ của bé thật đơn giản

Giấc ngủ an toàn cho bé thực ra không quá phức tạp. Bé cần nằm trên nệm phẳng, cứng vừa phải trong cũi, nôi, giường cũi cạnh giường hoặc loại nôi được thiết kế dành riêng cho trẻ sơ sinh. Nệm phải vừa khít với thành cũi, không tạo khe hở để bé có thể bị kẹt tay, chân hay đầu.

Khi chuẩn bị chỗ ngủ cho trẻ sơ sinh, hãy nhớ ba chữ: cứng, phẳng và thoáng.

Điều đó có nghĩa là không đặt gối, chăn bông dày, gối chặn, quây cũi, nôi chống trào ngược, thú nhồi bông hay khăn xô rời trong không gian ngủ. Một ga chun ôm sát nệm là đủ. Nếu dùng chăn mỏng, hãy đắp từ ngang vai trở xuống, chèn gọn mép chăn và đặt bé nằm ngửa, chân chạm sát cuối cũi. Túi ngủ cho bé đúng kích cỡ, phù hợp cân nặng và độ tuổi cũng là lựa chọn tiện lợi.

Luôn cho bé nằm ngửa khi ngủ, kể cả giấc ngủ ngắn ban ngày. Bộ Y tế và các cơ sở sản nhi đều khuyến cáo trẻ nhỏ nên ngủ cùng phòng với cha mẹ trong những tháng đầu đời, nhưng trên bề mặt ngủ riêng của mình.

Kiểm tra tiêu chuẩn cũi trẻ sơ sinh

Dù là cũi gỗ, nôi có bánh xe hay giường cũi, nôi an toàn cho bé trước hết phải là sản phẩm đạt chuẩn và còn nguyên vẹn. Khi mua mới, hãy chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, nhãn hướng dẫn sử dụng và thông tin an toàn đầy đủ. Với cũi mượn hoặc mua lại, cần kiểm tra kỹ trước khi dùng.

Hãy xem xét các điểm sau:

• Nệm cứng, vừa khít lòng cũi
• Nan cũi không gãy, ốc vít không lỏng, không có bộ phận hư hỏng
• Khoảng cách giữa các nan không quá rộng khiến bé mắc kẹt
• Đáy cũi vững và cơ cấu khóa hoạt động chắc chắn
• Có hướng dẫn lắp đặt, nhãn của nhà sản xuất
• Không tự thêm đệm lót, chèn vật liệu thủ công hoặc dùng băng keo để sửa cũi

Không đặt cũi sát cửa sổ, rèm cửa hay dây kéo rèm. Bé lớn nhanh hơn chúng ta tưởng, và khi biết ngồi hoặc vịn đứng, bé có thể với tới dây rèm. Những đồ nội thất có thể dùng để leo trèo cũng nên đặt xa cửa sổ.

Giúp giờ tắm của bé nhẹ nhàng và an toàn

Tắm cho trẻ sơ sinh bằng nước ấm có thể là khoảng thời gian rất dễ chịu trước giờ ngủ. Tuy vậy, nước là một trong những nguy cơ cần chú ý nhất vì tình huống nguy hiểm có thể xảy ra chỉ trong vài giây, ngay cả khi nước rất nông.

Điều chỉnh độ ấm nước tắm cho bé

Độ ấm nước tắm cho bé nên vào khoảng 37°C, gần với nhiệt độ cơ thể. Dùng nhiệt kế nước là cách kiểm tra đáng tin cậy nhất. Nếu không có, có thể thử bằng khuỷu tay, nước nên ấm dễ chịu chứ không nóng. Bàn tay thường kém chính xác vì đã quen tiếp xúc với nước nóng hơn.

Hãy xả nước lạnh trước rồi mới thêm nước nóng, khuấy đều và kiểm tra lại trước khi cho bé vào chậu. Nên khóa vòi nước hoặc để vòi ngoài tầm với, tránh trường hợp nước nóng chảy vào bất ngờ khi đang tắm bé.

Tuyệt đối không rời mắt khỏi bé

Quy tắc khi tắm bé rất rõ ràng: không để trẻ ở một mình trong nước, dù chỉ vài giây.

Không rời đi để mở cửa. Không chạy ra lấy khăn. Không nghe điện thoại rồi quay lại sau. Nếu cần thứ gì đó, hãy quấn khăn cho bé và bế bé đi cùng. Có thể bất tiện, nhưng an toàn luôn đáng để ưu tiên.

Chuẩn bị đủ đồ trước khi bắt đầu:

• Khăn tắm mềm
• Tã sạch
• Quần áo sạch
• Khăn xô và sữa tắm dịu nhẹ nếu cần
• Kem chống hăm
• Nước uống cho người chăm bé nếu thời gian tắm kéo dài

Trong suốt lúc bé ở trong chậu, luôn giữ ít nhất một tay chạm vào bé. Trẻ sơ sinh tuy nhỏ nhưng có thể trượt rất nhanh.

Bế và ẵm trẻ sơ sinh một cách tự tin

Nhiều cha mẹ lần đầu chăm con thường lo lắng không biết cách bế trẻ sơ sinh thế nào cho đúng. Sự cẩn thận này là hoàn toàn bình thường. Sau vài ngày, hầu hết mọi người sẽ dần quen tay.

Mỗi lần nhấc, bế hoặc đặt bé xuống, cần đỡ đầu và cổ. Cơ cổ của trẻ sơ sinh chưa đủ khỏe để giữ đầu ổn định. Một tay luồn dưới đầu và cổ, tay còn lại nâng mông và lưng bé. Hãy ôm bé sát người thay vì đưa bé ra xa bằng cánh tay.

Cẩn thận hơn khi đi cầu thang

Cầu thang là nơi cần đi chậm và tập trung. Giữ bé chắc bằng hai tay hoặc dùng địu em bé phù hợp, được điều chỉnh đúng cách. Nếu có thể, chừa một tay để bám tay vịn. Đừng vội chỉ vì máy giặt vừa xong hoặc có khách bấm chuông.

An toàn cầu thang cho bé cũng đồng nghĩa với việc không bế con đồng thời cầm đồ ăn nóng, canh nóng hay nước uống nóng. Một cốc trà hoặc cà phê đổ lên người bé có thể gây bỏng nặng trong tích tắc. Hãy đặt cốc xuống trước, dù sau đó bạn chỉ còn được uống trà nguội. Đó cũng là một phần rất quen thuộc của hành trình làm cha mẹ.

Cho thú cưng làm quen từ từ và luôn có người giám sát

Thú cưng trong nhà có thể hiền lành, thân thuộc và rất tình cảm. Dù vậy, không bao giờ để bé và vật nuôi ở riêng với nhau. Không phải để chụp ảnh, cũng không phải chỉ để đi lấy đồ trong bếp. Một tiếng động lạ, mùi hương mới hoặc những cử động bất ngờ đều có thể khiến chó mèo phản ứng khác thường.

Hãy cho thú cưng làm quen dần. Trước khi bé về nhà, bạn có thể mang một chiếc khăn có mùi của bé về để thú cưng ngửi. Trong lần gặp đầu tiên, cho chúng quan sát từ khoảng cách thoải mái, không ép phải tiếp cận.

Mọi tương tác đều cần người lớn theo dõi. Chú ý các dấu hiệu căng thẳng ở vật nuôi như đi lại liên tục, liếm môi, quay mặt đi, cứng người, gầm gừ hoặc trốn vào góc. Hãy dành cho chúng một nơi yên tĩnh để nghỉ ngơi mà không bị làm phiền.

Ổ nằm, lồng và khu vực ăn của thú cưng nên tách biệt với nơi bé chơi và ngủ. Không để chó hoặc mèo nằm trong cũi, nôi hay giường của bé, kể cả khi chúng vốn quen ngủ gần người lớn.

Giúp anh chị lớn cảm thấy mình vẫn quan trọng

Sự xuất hiện của em bé có thể khiến anh chị lớn háo hức, bối rối, đôi khi tủi thân. Có lúc trẻ rất thương em, nhưng cũng có lúc cảm thấy bị bỏ quên. Đây là phản ứng tự nhiên.

Hãy dạy trẻ dùng “đôi tay nhẹ nhàng”. Có thể hướng dẫn con vuốt nhẹ bàn chân hoặc chạm vào tóc em. Giải thích rằng em bé chưa chơi được và cần được đối xử dịu dàng, cẩn thận. Trẻ nhỏ không nên tự bế, cho ăn, tắm hoặc mang em đi đâu nếu không có người lớn hỗ trợ sát sao.

Luôn giám sát mỗi lần anh chị tương tác với bé, nhất là khi bé đang ngủ, nằm trên thảm hoặc ghế rung. Một em bé lớn hơn có ý tốt vẫn có thể đưa cho em đồ chơi, chăn hoặc thức ăn không phù hợp.

Có thể để anh chị tham gia bằng những việc nhỏ:

• Cho con chọn tất hoặc chọn truyện đọc trước giờ ngủ cho em
• Nhờ con lấy tã sạch
• Khen cụ thể khi con biết chạm vào em nhẹ nhàng
• Dành vài phút riêng cho con mỗi ngày

Thông điệp cần gửi đến trẻ không phải là “em bé đã thay thế con”, mà là “con là một thành viên quan trọng của gia đình”.

Đảm bảo an toàn ghế ngồi ô tô ngay từ chuyến đi đầu tiên

Chuyến đi ô tô đầu tiên của bé thường là từ bệnh viện hoặc cơ sở y tế về nhà, vì vậy không nên đợi đến sau này mới tìm hiểu về ghế ngồi ô tô.

Hãy dùng ghế dành cho trẻ sơ sinh lắp quay mặt về phía sau, phù hợp với chiều cao và cân nặng của bé. Tư thế quay mặt về sau bảo vệ đầu, cổ và cột sống của trẻ tốt hơn nhiều khi có va chạm. Chọn sản phẩm có chứng nhận an toàn, nguồn gốc rõ ràng và tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất.

Lắp ghế đúng theo sách hướng dẫn. Nếu dùng hệ thống ISOFIX, kiểm tra chỉ báo để chắc rằng đế ghế đã khóa đúng vị trí. Nếu cố định bằng dây an toàn của xe, cần luồn dây đúng đường dẫn và kiểm tra ghế không bị lắc quá nhiều.

Dây đai phải nằm phẳng trên cơ thể bé:

• Dây vai ở ngang hoặc thấp hơn vai một chút với ghế quay mặt về sau
• Khóa ngực, nếu ghế có trang bị, nằm ngang nách bé
• Dây ôm vừa vặn, không để bé mặc áo khoác dày bên trong
• Tháo mũ, khăn quàng và bộ quần áo quá dày để tránh nóng hoặc làm dây đai không ôm sát

Ghế ô tô chỉ dùng khi di chuyển, không phải chỗ ngủ thường xuyên tại nhà. Khi đến nơi, hãy chuyển bé sang bề mặt ngủ phẳng, cứng vừa phải càng sớm càng tốt.

Làm các không gian sinh hoạt hằng ngày an toàn hơn

Chuẩn bị cho an toàn khói và cháy nổ

Kiểm tra thiết bị báo khói định kỳ, tốt nhất mỗi tháng một lần. Nhà nhiều tầng nên có thiết bị báo khói hoạt động tốt ở mỗi tầng, âm thanh đủ lớn để đánh thức người lớn đang ngủ. Thay pin theo hướng dẫn và thay mới cả thiết bị khi đã hết tuổi thọ sử dụng.

Giữ nhà không có khói thuốc. Không hút thuốc trong nhà, trong ô tô hoặc sát cửa sổ đang mở. Khói thuốc và mùi thuốc có thể bám trên tóc, quần áo, ghế sofa, vì vậy người vừa hút thuốc nên rửa tay, thay áo khoác ngoài trước khi bế bé.

Dọn gọn các bề mặt bé thường nằm

Trẻ sơ sinh có thể nằm trên đệm thay tã, ghế sofa, giường, thảm chơi hoặc trong lòng người lớn. Trước khi đặt bé xuống, hãy nhìn nhanh xung quanh để loại bỏ các đồ dùng nguy hiểm cho trẻ sơ sinh như tiền xu, nắp bút, cúc áo, pin cúc áo, trang sức, kẹp tóc hay mảnh bao bì nhỏ.

Điều này vẫn cần thiết ngay cả khi bé chưa biết lẫy. Người lớn có thể vô tình để đồ lại gần, anh chị lớn có thể bỏ quên đồ chơi, và bé thường phát triển nhanh hơn dự đoán.

Kiểm tra cả đồ chơi. Chọn sản phẩm phù hợp lứa tuổi, không có chi tiết rời, sơn bong tróc, pin cúc áo hoặc dây dài. Nếu đồ chơi bị nứt, hỏng hoặc có bộ phận lỏng, nên bỏ đi thay vì cố dùng thêm vài ngày.

Chọn nội thất chắc chắn

Bàn thay tã có thể tiện, nhưng không bao giờ là nơi có thể rời tay khỏi bé. Dùng dây đai an toàn nếu bàn có sẵn, đồng thời vẫn luôn giữ một tay trên người bé. Chuẩn bị tã, khăn lau và quần áo trước khi thay. Nếu buộc phải đi chỗ khác, hãy bế bé theo hoặc đặt bé nằm an toàn trên thảm sạch dưới sàn.

Cố định các món nội thất cao vào tường, đặc biệt là tủ ngăn kéo, giá sách và tivi. Hôm nay bé chưa thể leo trèo, nhưng làm nhà an toàn cho trẻ sơ sinh từ sớm sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều so với lúc bé đã biết vịn đứng và kéo mọi thứ xung quanh.

Khởi đầu nhẹ nhàng cho hành trình an toàn của bé

Những hướng dẫn an toàn cho bé đôi khi khiến cha mẹ mới có con cảm thấy như có quá nhiều điều phải lo. Thực ra, đây chỉ là các thói quen nhỏ sẽ sớm trở nên tự nhiên: kiểm tra cũi, thử nước tắm, ôm bé chắc khi lên xuống cầu thang, cài dây ghế ô tô đúng cách.

Bạn không cần hoàn thành mọi việc chống tai nạn trong nhà khi bé mới vài ngày tuổi. Hãy bắt đầu từ giấc ngủ, nước, việc bế ẵm và giám sát. Sau đó, chuẩn bị từng căn phòng theo sự phát triển của con. Cách làm từ tốn này giúp bảo vệ bé mà vẫn dành nhiều chỗ cho những điều đáng nhớ: những cái ôm, giấc ngủ trưa, nụ cười đầu tiên và đôi khi là một cốc trà đã nguội.