Mốc 6 tuần tuổi thường khiến nhiều bố mẹ bất ngờ. Con vẫn còn bé xíu, nhưng bỗng dưng trông tỉnh táo hơn, hay nhìn quanh hơn, giống một… em bé “có cá tính” rõ ràng hơn. Đây cũng là lúc nhiều mốc phát triển đầu đời bắt đầu hiện rõ, và bạn có thể tự hỏi: Như vậy đã bình thường chưa? Bé 6 tuần biết làm gì? Mình cần chú ý điều gì?
Cùng đi từng bước qua giai đoạn phát triển trẻ 6 tuần tuổi, những gì bạn có thể thấy hằng ngày, và khi nào nên trao đổi thêm với bác sĩ hoặc nhân viên y tế. Mỗi em bé là một “phiên bản riêng”, nhưng vẫn có những mốc phát triển bé 6 tuần mà đa số trẻ sẽ dần dần đạt được theo nhịp riêng của mình.
Ở tuổi này, cơ thể bé thay đổi khá nhanh. Nếu lật lại ảnh tuần đầu sau sinh, bạn có thể thấy bé trông đã đỡ “nhăn nheo sơ sinh”, người đầy đặn hơn hẳn.
Kiểm soát đầu là một trong những mốc vận động quan trọng nhất khoảng thời gian này.
Vào khoảng 6 tuần:
Trong lúc tummy time cho bé 6 tuần, bạn có thể thấy bé chống xuống mặt phẳng, ngực hơi nhô lên khỏi thảm, đầu “bập bềnh” nhấc lên được 1 - 2 giây. Đó chính là những gì thường gặp ở giai đoạn này.
Một vài mẹo hỗ trợ bé 6 tuần nâng đầu:
Nếu bé 6 tuần rất ghét nằm sấp, quấy khóc nhiều, bạn cũng không cô đơn. Rất nhiều bé phản đối ầm ĩ ở giai đoạn này. Có thể bắt đầu từ 1 - 2 phút, vài lần mỗi ngày rồi tăng dần. Ngay cả những lần tập rất ngắn vẫn giúp tăng sức cơ cổ và vai, hỗ trợ phát triển trẻ 6 tuần nói chung.
Khoảng 6 tuần, một số bé bắt đầu chống nhẹ được lên hai cẳng tay khi nằm sấp. Thường chưa phải là trườn hay nhô cao rõ rệt, mà chỉ là:
Bạn có thể tưởng tượng đây là lúc bé đang “thử nghiệm”:
Sức mạnh thân trên này là mắt xích sớm trong chuỗi phát triển vận động: lăn, ngồi, bò rồi vịn đứng.
Nếu bé chưa chống tay được lúc 6 tuần thì vẫn nằm trong vùng bình thường. Mốc phát triển bé 6 tuần chỉ là gợi ý, không phải bài kiểm tra. Bạn cứ tiếp tục cho bé nằm sấp mỗi ngày và cho bé chơi trên sàn an toàn là đủ.
Bạn còn nhớ những cú giật mình, vung tay “giật cục” trong 1 - 2 tuần đầu không? Đến 6 tuần, nhiều bé đã cử động tay chân mượt mà hơn.
Bạn có thể thấy:
Những cử động mượt hơn cho thấy hệ thần kinh của bé đang trưởng thành, và bé bắt đầu kiểm soát cơ thể tốt hơn chút xíu.
Giai đoạn này rất phù hợp để:
Tất cả đều là “chơi” đúng nghĩa, đồng thời giúp bạn dễ dàng nhận ra các dấu hiệu phát triển bé 6 tuần.
Đến khoảng 6 tuần, nhiều bé đã tăng khoảng 1 - 1,5 kg so với lúc mới sinh. Có bé tăng hơn, có bé tăng ít hơn. Cân nặng cũng không tăng đều tăm tắp, thỉnh thoảng sẽ có những đợt bé ăn “không biết no”, sau đó là giai đoạn bình lặng hơn.
Nhân viên y tế ở Việt Nam thường theo dõi:
Nếu bé 6 tuần đã tăng được khoảng 1 - 1,5 kg, đó là dấu hiệu rất tốt, phù hợp với dấu hiệu phát triển bé 6 tuần thường gặp. Nếu tăng ít hơn, đôi khi chỉ cần xem lại cách bú, tư thế ngậm bắt vú, hoặc lượng sữa công thức. Đừng ngại hỏi bác sĩ, điều dưỡng hay tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ, rất nhiều bố mẹ cần được hỗ trợ giai đoạn này.
Điều nên tránh là so sánh bé nhà mình với bé hàng xóm hoặc trong hội nhóm. Mỗi bé một thể trạng và gen khác nhau, kiểu tăng cân đều đặn quan trọng hơn nhiều so với một con số cố định tại 1 thời điểm.
Thị lực trong những tuần đầu thay đổi khá nhanh. Khi mới sinh, tầm nhìn của bé còn rất hạn chế, nhưng khoảng 6 tuần, bạn có thể nhận ra nhiều khác biệt rõ rệt.
Khoảng 6 tuần, nhiều bố mẹ nhận thấy bé theo dõi đồ vật trơn tru hơn qua trước mặt.
Biểu hiện có thể là:
Cụm từ “qua đường giữa” nghĩa là bé không chỉ nhìn theo đồ vật ở một bên trái/phải, mà có thể dõi theo món đồ đi qua chính giữa tầm nhìn. Đây là một mốc phát triển bé 6 tuần quan trọng, liên quan đến phối hợp mắt-tay và kỹ năng với tay về sau.
Gợi ý kích thích thị lực bé 6 tuần:
Nếu bé không luôn luôn dõi theo, hoặc nhanh chán, cũng bình thường. Ở tuổi này, những “trò chơi” rất ngắn đã đủ.
Lúc mới sinh, bé thường nhìn rõ nhất trong khoảng 20 - 25 cm, vừa đẹp để ngắm mặt người đang bế mình.
Đến khoảng 6 tuần, nhiều bé có thể nhìn rõ hơn ở khoảng 30 - 40 cm. Bạn có thể thấy:
Bạn có thể treo vài hình đơn giản, màu sắc tương phản (như họa tiết đen trắng, hình to, ít chi tiết) gần chỗ thay tã. Như vậy bé có thể “luyện mắt” mà bạn không cần chuẩn bị gì phức tạp.
Ở tuổi này, bé thường nhìn chằm chằm vào:
Bé không phải đang “lơ” bạn đâu, mà não của bé hiện giờ được “lập trình” để thích đường viền và sự tương phản, vì đó là những thứ bé nhìn rõ và dễ nhận diện nhất.
Sự thích thú này hoàn toàn bình thường, là một phần trong phát triển trẻ 6 tuần về thị giác, cũng là lý do sách, đồ chơi tương phản cao rất được ưa chuộng vài tháng đầu đời.
Nhiều bố mẹ âm thầm chờ mong một mốc rất đặc biệt trong giai đoạn này: bé 6 tuần cười xã hội.
Từ tuần đầu, bạn có thể đã thấy vài nụ cười thoáng qua khi bé ngủ. Đa phần đó là phản xạ. Khoảng 6 tuần, nụ cười thường:
Lần đầu bé 6 tuần biết cười “xã hội” đúng nghĩa có thể khiến nhiều bố mẹ xúc động. Nó thường cho thấy bé bắt đầu nhận ra bạn là “người quen đặc biệt”, cảm thấy an toàn và dễ chịu bên bạn.
Không phải bé nào cũng cười đúng mốc 6 tuần. Có bé sớm hơn, có bé đến 7 - 8 tuần mới cười rõ. Nếu bé chưa cười nhưng vẫn nhìn theo bạn, dịu lại khi nghe giọng bạn, trông tỉnh táo, thì vẫn là dấu hiệu phát triển bé 6 tuần rất đáng yên tâm.
Ban đầu, bé có thể “dành” nụ cười rạng rỡ nhất cho người chăm sóc chính. Nhưng khoảng 6 tuần, bạn có thể thấy bé:
Đó là lúc bé đang tập tương tác xã hội theo cách rất đơn giản nhưng hoàn toàn “thật”. Bé đang dần hiểu rằng mọi người phản ứng với mình, và mình cũng có thể “trả lời” lại.
Khi bé 6 tuần vui mừng khi thấy bạn, không chỉ miệng mỉm cười. Cả người thường theo “hiệu ứng dây chuyền”.
Bạn có thể thấy:
Sự phấn khích toàn thân này chính là “ngôn ngữ xã hội” sớm của bé. Về sau, các cử động này sẽ tinh tế và có kiểm soát hơn, nhưng ngay lúc này, đó là cách bé “hét lên vì vui” từ đầu đến chân, trước khi có thể nói.
Cách bạn có thể đáp lại:
Những tương tác nhỏ xíu này lại góp phần rất lớn cho phát triển não bộ và cảm giác an toàn của bé.
Đến 6 tuần, tiếng khóc vẫn là cách giao tiếp chính, nhưng bắt đầu “chen chân” vào đó là nhiều âm thanh dễ thương khác.
Bạn có thể bắt đầu nghe bé ê a nhiều hơn và đa dạng hơn. Thường gặp:
Những âm thanh này thường xuất hiện khi bé:
Đây là bước khởi đầu cho ngôn ngữ nói. Bé đang thử nghiệm giọng của mình, cảm nhận luồng hơi, vị trí lưỡi, môi để tạo ra âm thanh.
Muốn khuyến khích bé ê a nhiều hơn, bạn có thể:
Ban đầu có thể bạn thấy “ngộ ngộ” khi “trò chuyện” toàn bằng “u… a… gu…”. Nhưng chính kiểu qua lại này giúp bé hiểu rằng âm thanh của mình có người đáp lại và có ý nghĩa.
Khoảng 6 tuần, nhiều bé bắt đầu tạo ra một nhịp tương tác đơn giản:
Khoảng dừng đó rất quan trọng. Nếu bạn nói liên tục không nghỉ, bé không có khoảng trống để thử giọng. Nếu bạn nói một câu ngắn, rồi im lặng 2 - 3 giây, thường bạn sẽ nghe thấy một tiếng “ư…” hay “a…” đáp lại.
Đây là lượt “đối thoại” sớm, là bước nền để sau này bé biết chờ đến lượt khi nói chuyện. Bạn có thể đưa thói quen này vào sinh hoạt hằng ngày với những câu rất đơn giản:
Theo thời gian, bé sẽ hiểu rằng giao tiếp là hai chiều, mọi người thay phiên nhau nói.
Sống cùng một em bé 6 tuần thường đỡ “choáng váng” hơn tuần đầu, nhưng vẫn rất mệt. Giấc ngủ, bú, khóc thay đổi liên tục, đôi khi mỗi ngày một kiểu, rất khó biết đâu là “bình thường”.
Đa số bé 6 tuần có thể thức thoải mái khoảng 45 - 75 phút trước khi cần ngủ lại. Khoảng thời gian này bao gồm cả lúc bé bú.
Dấu hiệu bé bắt đầu buồn ngủ:
Nếu chờ đến khi bé quá mệt, bạn có thể thấy:
Bạn không cần nhìn đồng hồ liên tục, nhưng nắm được khoảng thức này giúp bạn canh “điểm đẹp” để ôm vỗ về, cho bú, đưa vào không gian yên tĩnh. Thường bé sẽ dễ ngủ hơn là khi đã quá mệt.
Một vòng sinh hoạt đơn giản nhiều bố mẹ áp dụng là:
Khoảng 6 tuần, bạn có thể nhận ra:
Điều này không đồng nghĩa bạn phải ép bé vào lịch nghiêm ngặt. Đa số bé 6 tuần còn quá nhỏ để theo nếp cứng nhắc. Nhưng bạn có thể bắt đầu cảm nhận một “nhịp chung” của ngày.
Một số bố mẹ thấy hữu ích khi ghi lại giờ bú, ngủ của bé trong sổ hoặc ứng dụng vài ngày. Nhờ đó dễ thấy mô hình lặp lại, và có thông tin rõ ràng khi trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế về phát triển trẻ 6 tuần.
Nhiều gia đình nhận ra bé có một khoảng thời gian khó chịu đặc biệt vào cuối chiều hoặc tối. Người ta hay gọi vui là “giờ phù thủy”, dù thực tế có thể kéo dài từ khoảng 17h đến 22h.
Trong giai đoạn này, bạn có thể thấy:
Kiểu quấy này khá phổ biến quanh mốc 6 tuần, gắn với thời điểm bé khóc nhiều nhất trong vài tháng đầu. Một số nghiên cứu tại châu Âu cho thấy, tiếng khóc thường tăng dần vài tuần đầu, đạt đỉnh đâu đó giữa tuần 6 - 8 rồi giảm dần.
Một vài cách có thể giúp:
Nếu bạn cảm thấy quá sức, đó là điều rất dễ hiểu. Hãy đặt bé nằm an toàn trong cũi, giường, rồi đi ra phòng khác vài phút để hít thở, hoặc nhờ người thân bế bé để bạn “xả hơi”.
Nếu tiếng khóc khiến bạn lo lắng, linh cảm có gì đó không ổn, hoặc bạn thấy mình không còn chịu nổi, hãy liên hệ bác sĩ nhi, bác sĩ gia đình, hoặc đến cơ sở y tế gần nhất. Bạn không cần chờ đợi.
Tại Việt Nam, nhiều bé được hẹn khám sức khỏe định kỳ khoảng 6 tuần tuổi ở bệnh viện hoặc trạm y tế. Đây là dịp quan trọng để kiểm tra cả bé 6 tuần phát triển thế nào và sức khỏe hậu sản của mẹ.
Trong buổi khám này, bác sĩ thường:
Đây cũng là lúc rất phù hợp để hỏi về mốc phát triển bé 6 tuần. Nếu bạn băn khoăn, cứ mạnh dạn đưa ra, ví dụ:
Nhiều bệnh viện sản ở Việt Nam hiện đã triển khai sàng lọc thính lực sơ sinh ngay những ngày đầu. Tuy nhiên không phải nơi nào cũng làm, hoặc đôi khi cần lặp lại nếu kết quả lần đầu chưa rõ.
Nếu bé chưa được đo thính lực sau sinh, hoặc bác sĩ khuyên kiểm tra lại, mốc 6 tuần là thời điểm hay được lựa chọn. Thính lực rất quan trọng với phát triển ngôn ngữ và giao tiếp xã hội, nên nếu có điều kiện, bạn nên cho bé làm sàng lọc.
Nếu không chắc bé đã được kiểm tra tai chưa:
Đa số bé 6 tuần sẽ có một vài, nhưng không nhất thiết phải có đủ, những mốc phát triển bé 6 tuần kể trên. Không em bé nào “tick” hết mọi ô đúng một ngày.
Tuy vậy, bạn nên trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế nếu khoảng 6 - 8 tuần mà bạn thấy:
Hãy tin vào cảm nhận của mình. Bạn là người sống với bé mỗi ngày, nên bạn hiểu “bình thường của con” hơn ai hết.
Dưới đây là bảng tóm tắt bé 6 tuần biết làm gì, nhớ rằng mỗi em bé là một cá thể riêng:
Thể chất
Thị lực
Xã hội
Giao tiếp
Hành vi
Nếu bé làm được một vài trong số những điều này, có tiến bộ dần dần, trông ngày càng tỉnh táo và quan tâm đến xung quanh, đó là dấu hiệu rất tốt cho bé 6 tuần phát triển đúng hướng.
Nếu bạn thấy con khác so với “mẫu” ở đây, hoặc đơn giản muốn có thêm một cặp mắt chuyên môn nhìn giúp, hãy mạnh dạn đưa bé đi khám hoặc hỏi nhân viên y tế.
Bạn đang làm quen với một con người mới. Con cũng đang học cách làm quen với bạn. 6 tuần sau sinh, bạn có thể vẫn mệt, vẫn đau, vẫn loay hoay với bú và ngủ. Trong tất cả những hỗn độn đó, bé đang âm thầm “chạy” một danh sách dài những mốc phát triển đầu đời.
Và chỉ trong một khoảnh khắc rất gần thôi, nụ cười xã hội rõ nét đầu tiên của bé 6 tuần hay 7 - 8 tuần sẽ bất chợt xuất hiện. Khoảnh khắc ấy thường đủ sức làm cho những đêm thức trắng và các buổi “giờ phù thủy” phần nào trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều.