Quay lại làm việc sau sinh khi vẫn cho con bú - Kế hoạch, lịch vắt sữa và bảo quản

Quay lại làm việc sau sinh khi vẫn cho con bú có thể khiến bạn thấy như phải giải một bài toán nhiều bước: lo lịch làm, lo con bú, lo vắt sữa, lo bảo quản sữa, rồi còn cả núi đồ cần giặt. Bạn không cần phải chuẩn bị hoàn hảo ngay từ ngày đầu tiên. Chỉ cần lên kế hoạch vừa sức, tạo thói quen vắt sữa bằng máy phù hợp và chấp nhận rằng vài tuần đầu sẽ có những tình huống phát sinh là mọi việc đã nhẹ nhàng hơn nhiều.

Mục tiêu không phải là xây dựng một lịch trình cứng nhắc. Điều quan trọng là bé vẫn được bú đủ, nguồn sữa của bạn được duy trì và bạn có khoảng linh hoạt cho đời sống thật: kẹt xe, họp kéo dài, bé đi nhà trẻ rồi sổ mũi, hoặc có hôm đến công ty mới phát hiện quên van máy hút sữa. Chuyện đó hoàn toàn có thể xảy ra.

Khi nào nên bắt đầu chuẩn bị đi làm sau sinh?

Với đa số mẹ, nên bắt đầu chuẩn bị đi làm sau sinh trước ngày quay lại khoảng 2 đến 4 tuần. Khoảng thời gian này đủ để mẹ và bé làm quen dần mà không biến những ngày nghỉ thai sản cuối cùng thành một cuộc chạy đua mệt mỏi.

Nếu đã biết chính xác ngày đi làm lại, bạn có thể tính ngược và cân nhắc các việc sau:

• Bé sẽ bắt đầu đi nhà trẻ, ở với ông bà hay người chăm bé từ khi nào
• Thời gian di chuyển từ nhà đến chỗ làm
• Bạn làm giờ hành chính, làm ca hay có thể làm việc kết hợp tại nhà
• Nơi bạn có thể vắt sữa khi đi làm
• Ai sẽ cho bé ăn trong thời gian mẹ vắng nhà
• Bé có cần bắt đầu cho bé bú bình hay không

Bạn không nhất thiết phải vắt sữa từ tuần đầu sau sinh, trừ khi có chỉ định y tế hoặc bé gặp khó khăn khi bú mẹ trực tiếp. Những tuần đầu chủ yếu là giai đoạn mẹ con học cách phối hợp, cho bú theo nhu cầu và để nguồn sữa ổn định dần.

Khi việc bú mẹ đã vào nếp, thường khoảng tuần thứ 4 đến tuần thứ 6, nhiều mẹ thấy dễ dàng hơn khi thêm một cữ vắt ngắn mỗi ngày. Có bé làm quen rất nhanh, nhưng cũng có bé cần thêm thời gian. Bắt đầu sớm vài tuần sẽ giúp bạn xử lý từng vấn đề bình tĩnh hơn.

Tích sữa mẹ trước khi đi làm thế nào để không áp lực?

Nghe đến cụm từ “tủ đông đầy sữa” là nhiều mẹ hình dung phải có cả chồng túi sữa được ghi nhãn ngay ngắn. Thực tế, điều đó không bắt buộc.

Bạn không cần tích sữa mẹ trước khi đi làm quá nhiều. Khi đã đi làm, lượng sữa bạn vắt trong ngày thường sẽ thay cho các cữ bé bú khi mẹ vắng nhà. Phần sữa trữ chỉ là khoản dự phòng cho vài ngày đầu, một lần vắt muộn, hoặc lúc chẳng may làm đổ sữa.

Thời điểm vắt sữa phù hợp

Với nhiều mẹ, vắt sữa sau bú sáng là thời điểm thuận tiện nhất. Buổi sáng nguồn sữa thường dồi dào hơn, và có bé chỉ bú một bên ngực rồi đã no.

Bạn có thể thử vắt một lần mỗi ngày sau cữ bú sáng đầu tiên của bé. Lúc đầu, lượng sữa thu được có thể không nhiều, điều đó hoàn toàn bình thường. Nếu thấy thoải mái, mục tiêu khoảng 30 đến 60 ml mỗi lần là đủ. Có hôm được nhiều hơn, có hôm ít hơn.

Lượng sữa vắt ra bằng máy không phản ánh toàn bộ nguồn sữa của bạn. Em bé thường bú hiệu quả hơn máy hút sữa rất nhiều.

Một lịch đơn giản có thể là:

1. Cho bé bú sau khi bé thức dậy.
2. Vắt sữa khoảng 10 đến 15 phút sau cữ bú, hoặc vắt bên còn lại khi bé bú nếu bạn thấy dễ chịu.
3. Làm lạnh hoặc cấp đông sữa sớm.
4. Duy trì mỗi ngày trong 1 đến 2 tuần.

Nếu thực hiện đều đặn, 1 đến 2 tuần thường đủ để tạo một lượng sữa dự phòng vừa phải. Chỉ vài túi sữa nhỏ cũng giúp bạn bớt căng thẳng trong tuần đầu đi làm lại.

Nên trữ bao nhiêu sữa mẹ?

Câu hỏi nên trữ sữa mẹ bao nhiêu trước khi đi làm là băn khoăn rất thường gặp. Cách tính thực tế là chuẩn bị đủ cho một ngày bé ở xa mẹ, cộng thêm một chút dự phòng.

Ví dụ, nếu bé thường dùng ba cữ bình trong thời gian mẹ làm việc, bạn có thể chuẩn bị đủ cho ba cữ đó và thêm một bình nhỏ. Sau ngày đầu tiên, người chăm bé có thể dùng sữa mẹ bạn vắt được từ ngày làm việc trước đó.

Nên chia sữa thành các phần nhỏ theo lượng bé thường uống, chẳng hạn 60 ml, 90 ml hoặc 120 ml. Cách này hạn chế lãng phí vì sữa đã hâm nóng cho bé bú cần được sử dụng trong thời gian nhất định.

Khi trữ sữa mẹ, hãy tham khảo hướng dẫn an toàn của Bộ Y tế, cơ sở y tế nơi bạn theo dõi sau sinh hoặc tư vấn viên nuôi con bằng sữa mẹ. Mỗi túi hoặc bình sữa nên ghi rõ:

• Ngày vắt sữa
• Dung tích sữa
• Tên của bé nếu gửi tại nhà trẻ hoặc cơ sở giữ trẻ
• Thông tin dị ứng, chế độ ăn đặc biệt nếu nơi chăm bé yêu cầu

Nên đặt sữa ở sâu bên trong ngăn mát hoặc ngăn đông, nơi nhiệt độ ổn định hơn so với cánh cửa tủ lạnh.

Cách bắt đầu cho bé bú bình khi đang bú mẹ

Lý tưởng nhất là tập bú bình cho bé sơ sinh khi bé khoảng 4 đến 6 tuần tuổi, lúc việc bú mẹ đã tương đối ổn định. Có bé nhận bình ngay từ lần đầu. Có bé lại tỏ rõ thái độ không hài lòng với chiếc bình.

Bé từ chối bình không có nghĩa là bạn đang làm sai.

Một vài cách sau có thể giúp việc tập bình dễ hơn:

• Nhờ bố, bà hoặc người khác cho bé bú bình. Bé thường ngửi thấy mùi mẹ và sẽ muốn bú mẹ trực tiếp nếu mẹ ở gần.
• Chọn thời điểm bé hơi đói nhưng chưa khóc nhiều.
• Bế bé ở tư thế nửa nằm nửa ngồi.
• Áp dụng cách cho bú bình có nhịp độ, dừng nghỉ xen kẽ để dòng sữa không chảy quá nhanh.
• Bắt đầu với núm ti dòng chảy chậm.
• Nếu bé không hợp tác, thử đổi kiểu bình hoặc chất liệu núm ti.
• Ngay cả khi bé đã bú bình thành công một lần, vẫn nên duy trì tập đều để bé không quên kỹ năng này.

Bạn có thể bắt đầu bằng một bình nhỏ mỗi ngày hoặc cách vài ngày một lần. Không cần thay thế hàng loạt cữ bú mẹ ngay lập tức. Mục tiêu trước mắt chỉ là để bé quen với bình.

Có bé thích sữa ấm hơn nhiệt độ phòng một chút, có bé lại chấp nhận sữa mát. Mỗi em bé đều có sở thích riêng.

Nếu bé kiên quyết từ chối bình và ngày đi làm đã gần, hãy trao đổi với bác sĩ nhi, chuyên viên tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ hoặc nhân viên y tế tại cơ sở bạn theo dõi. Đôi khi chỉ cần đổi tư thế, núm ti hoặc người cho bé bú là tình hình đã khác.

Lập lịch vắt sữa khi đi làm

Một lịch vắt sữa khi đi làm ổn định giúp duy trì nguồn sữa và giảm cảm giác căng tức ngực trong ngày. Thông thường, mẹ nên vắt sữa mỗi khoảng 3 giờ, hoặc tương ứng với thời điểm bé thường bú ở nhà.

Nếu bé thường bú lúc 7 giờ sáng, 10 giờ sáng, 13 giờ và 16 giờ, lịch tại công ty có thể là vắt vào khoảng 10 giờ, 13 giờ và 16 giờ. Bạn có thể cho bé bú trước khi đưa bé đi gửi và bú lại ngay khi đón về.

Lịch cụ thể tùy thuộc tính chất công việc. Giáo viên có thể tranh thủ giờ ra chơi. Điều dưỡng hoặc nhân viên y tế có thể vắt trước hay sau đợt chăm sóc bệnh nhân. Mẹ làm việc tại nhà đôi khi có thể cho bé bú trực tiếp vào giờ nghỉ trưa. Không có một công thức duy nhất phù hợp với tất cả mọi người.

Gợi ý kế hoạch vắt sữa trong thời gian chuẩn bị quay lại làm việc sau sinh

Trước ngày đi làm đầu tiên, hãy phác thảo lịch dự kiến của mình.

Máy hút sữa điện đôi giúp tiết kiệm khá nhiều thời gian, nhất là khi bạn cần vắt sữa bằng máy nhiều lần trong ngày. Mỗi cữ thường kéo dài khoảng 15 đến 20 phút, chưa tính thời gian lắp máy, vệ sinh và cất sữa.

Hãy chặn sẵn các khung giờ vắt sữa trên lịch làm việc trước khi bạn quay lại công ty. Coi đó là lịch hẹn cần được tôn trọng. Bạn sẽ không liên tục bỏ một cuộc hẹn y tế cần thiết chỉ vì một buổi họp không khẩn cấp, và thời gian vắt sữa cũng cần được bảo vệ tương tự.

Vắt sữa khi đi làm: chuẩn bị đồ dùng và bảo quản sữa

Những lần đầu vắt sữa ở nơi làm việc có thể khiến bạn ngại ngùng. Nhưng sau một thời gian, việc này sẽ trở thành một phần quen thuộc trong ngày, giống như pha cà phê hay kiểm tra email.

Một bộ đồ vắt sữa mang đi làm nên có:

• Máy hút sữa, bộ sạc hoặc pin dự phòng
• Phễu hút, van hoặc màng van dự phòng nếu có
• Bình đựng sữa hoặc túi trữ sữa
• Túi giữ nhiệt và đá gel
• Nhãn dán cùng bút không trôi
• Miếng lót thấm sữa
• Áo ngực rảnh tay để vắt sữa
• Túi nhỏ đựng các bộ phận máy
• Một áo thay dự phòng
• Ảnh hoặc video ngắn của bé

Áo ngực rảnh tay đặc biệt hữu ích nếu bạn cần trả lời email, ăn trưa hoặc đơn giản là muốn được thảnh thơi trong lúc vắt sữa. Không cần cầu kỳ, chỉ cần tiện dùng.

Bảo quản sữa mẹ tại nơi làm việc

Sau khi vắt, hãy chuyển sữa vào bình hoặc túi sạch, ghi nhãn và cho vào tủ lạnh nếu có. Nếu không có tủ lạnh phù hợp, hãy để sữa trong túi giữ nhiệt cùng đá gel đông lạnh cho đến khi về nhà.

Khi bảo quản sữa mẹ trong túi giữ nhiệt, nên hạn chế mở túi nhiều lần. Cuối ngày, mang sữa về nhà sớm và tiếp tục làm lạnh hoặc cấp đông theo hướng dẫn an toàn hiện hành.

Nếu phải dùng chung tủ lạnh ở văn phòng, bạn có thể đặt túi sữa đã ghi nhãn vào một hộp kín hoặc túi không trong suốt để cảm thấy riêng tư hơn. Bạn không cần phải giải thích với bất kỳ ai.

Không gian vắt sữa rất quan trọng

Bạn cần một phòng riêng sạch sẽ, có ổ cắm điện để vắt sữa. Nhà vệ sinh không phải là nơi phù hợp để vắt hay chuẩn bị thức ăn cho bé. Không gian này thiếu vệ sinh, bất tiện và không đảm bảo sự riêng tư cần thiết.

Nếu có thể, hãy trao đổi với công ty trước ngày quay lại làm việc sau sinh:

• Có phòng riêng có thể khóa cửa không?
• Phòng có ghế ngồi, bàn và ổ cắm điện không?
• Có tủ lạnh ở gần không?
• Có thể đăng ký hoặc đặt trước phòng vào các khung giờ cố định không?
• Liên hệ với ai nếu phòng đang bận hoặc không sử dụng được?

Những chi tiết tưởng nhỏ này lại quyết định rất nhiều đến một ngày làm việc bận rộn.

Duy trì nguồn sữa trong giai đoạn chuyển tiếp

Cơ thể có thể cần một đến hai tuần để thích nghi với nhịp bú mới. Một số mẹ nhận thấy lượng sữa giảm tạm thời khi đi làm lại, nhất là khi cữ vắt quá vội, bị bỏ qua hoặc gây căng thẳng.

Hãy tiếp tục cho bé bú bất cứ khi nào hai mẹ con ở bên nhau. Một nhịp sinh hoạt dễ áp dụng là:

• Cho bé bú trước khi đưa đi gửi
• Cho bé bú sớm sau khi đón về
• Cho bé bú buổi tối và ban đêm theo nhu cầu
• Cho bé bú thoải mái, đều đặn vào ngày nghỉ

Những ngày cuối tuần, bé có thể đòi bú nhiều hơn vì đã xa mẹ cả tuần. Đây thường là phản ứng bình thường để bé tìm sự gần gũi và bù lại thời gian xa mẹ, không nhất thiết là dấu hiệu mẹ bị mất sữa.

Nếu lượng sữa vắt giảm, bạn có thể thêm tạm một cữ. Chẳng hạn vắt sau bú sáng, thêm một cữ ngắn vào buổi tối hoặc vắt thêm vài phút sau khi bé bú. Cũng nên kiểm tra các bộ phận của máy hút sữa. Van đã cũ hoặc màng bị giãn có thể làm lực hút giảm mà mẹ không để ý.

Uống đủ nước, ăn đủ bữa và nghỉ ngơi khi có thể giúp bạn cảm thấy khỏe hơn. Tuy vậy, không có loại bánh hay trà nào thay thế được việc lấy sữa ra đều đặn. Yếu tố chính duy trì nguồn sữa vẫn là bé bú hoặc mẹ vắt sữa hiệu quả, thường xuyên.

Chuẩn bị tinh thần: phần việc không nằm trong danh sách cần làm

Lo lắng khi phải xa con là điều rất bình thường. Bạn có thể háo hức được dùng lại “não người lớn”, thấy nhẹ nhõm vì uống được ly cà phê còn nóng, rồi buồn lúc đưa con đi gửi, thậm chí cảm thấy có lỗi vì mình lại thấy nhẹ nhõm. Những cảm xúc đó hoàn toàn có thể cùng tồn tại.

Buổi sáng đầu tiên thường khá khó khăn. Hãy chuẩn bị túi đồ từ tối hôm trước, đi sớm hơn thường lệ và đừng đặt kỳ vọng quá cao. Bạn đang bắt đầu một thay đổi lớn.

Một số mẹ thấy nhìn ảnh hoặc xem video của con giúp sữa xuống dễ hơn khi vắt tại chỗ làm. Một chiếc áo bé đã mặc còn mùi của con cũng có thể hữu ích, dù lần đầu có thể khiến bạn rơi nước mắt. Không sao cả.

Mọi việc sẽ dần dễ hơn. Không phải ngay lập tức, cũng không phải ngày nào cũng giống nhau, nhưng bạn sẽ quen với nhịp mới. Bạn sẽ biết cuộc họp nào hay kéo dài, cữ vắt nào cần được giữ bằng mọi giá, và ngăn bàn làm việc cần để sẵn bao nhiêu miếng lót thấm sữa.

Tìm hiểu quyền lợi của mẹ đang cho con bú tại nơi làm việc

Pháp luật lao động Việt Nam có quy định liên quan đến lao động nữ nuôi con nhỏ. Theo Bộ luật Lao động 2019, lao động nữ trong thời gian nuôi con dưới 12 tháng tuổi được nghỉ 60 phút mỗi ngày trong thời giờ làm việc để cho con bú, vắt sữa, trữ sữa hoặc nghỉ ngơi, và vẫn hưởng đủ tiền lương theo hợp đồng lao động.

Trước khi đi làm lại, bạn nên xem nội quy công ty, quy chế nhân sự và trao đổi sớm với quản lý hoặc bộ phận nhân sự về thời gian, địa điểm vắt sữa. Với công việc làm ca, làm tự do hoặc hợp đồng ngắn hạn, cách sắp xếp có thể khác nhau, nhưng việc trao đổi rõ ràng từ đầu vẫn rất cần thiết.

Bạn có thể nói ngắn gọn, rõ ràng như sau:

“Khi quay lại làm việc, tôi cần vắt sữa khoảng mỗi 3 giờ trong ngày. Tôi mong được thống nhất trước về thời gian nghỉ và một phòng riêng có ổ cắm điện để vắt sữa.”

Bạn không đòi hỏi ưu tiên đặc biệt. Bạn đang chủ động sắp xếp một nhu cầu sức khỏe và chăm con hoàn toàn chính đáng.

Lịch chuyển tiếp nhẹ nhàng

Nếu điều kiện công việc và việc gửi bé cho phép, bạn có thể quay lại dần thay vì bắt đầu ngay với những ngày làm việc dài. Tuần đầu không nhất thiết phải theo kiểu hoặc làm toàn thời gian, hoặc không làm gì.

Tuần 1: Làm nửa ngày nếu có thể

Bạn có thể bắt đầu bằng nửa ngày hoặc ca ngắn. Bé sẽ có thời gian làm quen với bình sữa, người chăm và môi trường mới, còn bạn cũng làm quen dần với việc vắt sữa xa nhà.

Tuần 2: Tăng dần thời gian

Từng bước kéo dài thời gian làm việc, chẳng hạn thêm một đến hai giờ mỗi ngày nếu phù hợp. Dù giờ làm còn thay đổi, hãy cố gắng giữ các cữ vắt sữa tương đối ổn định.

Từ tuần 3 trở đi: Điều chỉnh theo thực tế

Đến lúc này, bạn sẽ hiểu rõ điều gì phù hợp với gia đình mình. Có thể cữ vắt đầu tiên cần sớm hơn. Có thể bạn cần mua thêm một bộ phụ kiện máy hút sữa để đỡ phải rửa gấp. Cũng có thể bé uống ở nhà trẻ ít hơn dự kiến rồi bú bù nhiều vào buổi tối.

Đó là điều bình thường. Những kinh nghiệm từ các mẹ đi làm có thể hữu ích, nhưng cơ thể bạn và nhu cầu của bé mới là chỉ dẫn đáng tin nhất.

Vắt sữa và quay lại làm việc sau sinh là một giai đoạn chuyển tiếp, không phải bài kiểm tra để bạn có thể “trượt”. Hãy chuẩn bị bộ đồ vắt sữa, trữ một lượng sữa vừa đủ, tập cho bé bú bình và bảo vệ thời gian vắt sữa của mình. Sau đó, cho bản thân thời gian để học và điều chỉnh từng ngày.