Tại sao bé 3 tháng hay thức đêm và cách xử lý theo từng nguyên nhân

Nếu bé thức giấc mỗi giờ, cần người lớn hỗ trợ mới ngủ lại hoặc tỉnh như sáo lúc 2 giờ sáng, điều đó không có nghĩa là bạn đang chăm con sai cách. Giấc ngủ của trẻ nhỏ vốn thay đổi liên tục. Một em bé từng ngủ khá tốt vài đêm cũng có thể bất ngờ thức nhiều hơn. Vậy bé không ngủ ban đêm vì lý do gì? Thường không chỉ có một nguyên nhân: bé đói, lịch sinh hoạt ban ngày chưa phù hợp, cơ thể khó chịu hoặc đang trải qua một thay đổi phát triển bình thường.

Cách xử lý hiệu quả nhất là kiểm tra từng yếu tố theo thứ tự. Hãy bắt đầu bằng kỳ vọng thực tế, sau đó xem lại những gì đã diễn ra trong ngày trước khi tìm cách thay đổi giấc ngủ ban đêm.

“Ngủ xuyên đêm” thực sự có nghĩa là gì?

Ở mốc 3 tháng, việc bé thức dậy hai hoặc ba lần trong đêm để bú vẫn hoàn toàn bình thường. Một số bé thức nhiều hơn khi đang tăng trưởng nhanh, trong khi những bé khác có thể ngủ một mạch dài rồi lại thức vài lần ngắn trước sáng.

Khi nói một em bé 3 tháng “ngủ xuyên đêm”, nhiều người thường chỉ một giấc kéo dài 5-6 tiếng, chứ không phải ngủ liền 12 tiếng mà không tỉnh. Bé bú lúc 22 giờ rồi ngủ đến 4 giờ sáng có thể đang ngủ rất tốt, dù sau đó vẫn thức thêm một lần trước khi bắt đầu ngày mới.

Giấc ngủ của trẻ sơ sinh gồm những chu kỳ ngắn hơn người lớn. Bé cũng dành nhiều thời gian ở trạng thái ngủ nông, vì vậy có thể cựa mình, rên nhẹ, mút tay hoặc hé mắt giữa hai chu kỳ. Không phải âm thanh nào cũng có nghĩa là bé đã tỉnh hẳn hay cần được bế ngay.

Cụm từ “khủng hoảng giấc ngủ” đôi khi khiến những thay đổi bình thường trở nên đáng lo. Khoảng 3-4 tháng tuổi, cấu trúc giấc ngủ của bé bắt đầu trưởng thành hơn và các chu kỳ trở nên rõ ràng hơn. Vì thế, tình trạng bé hay thức giấc hoặc bé 3 tháng thức đêm có thể tăng lên trong một thời gian. Điều đó không có nghĩa bé đã “quên” cách ngủ.

Trước tiên, xem lại lịch sinh hoạt ban ngày

Giấc ngủ ban đêm thường phản ánh những gì xảy ra trong ngày. Ngủ ngày quá ít có thể khiến bé mệt quá mức, còn ngủ quá nhiều lại làm giảm nhu cầu ngủ vào buổi tối. Trước khi tìm cách trị bé thức đêm, hãy kiểm tra những điều cơ bản:

• Bé có được bú đều trong ngày không?
• Các giấc ngủ ngày có diễn ra vào những khoảng thời gian tương đối ổn định không?
• Khoảng thời gian bé thức giữa hai giấc ngủ có phù hợp không?
• Giấc ngủ cuối ngày có kết thúc quá muộn, khiến giờ đi ngủ bị đẩy lùi không?
• Đến giờ ngủ, bé đã mệt đến mức cáu khóc và rất khó dỗ chưa?

Bạn không cần lập một thời gian biểu cứng nhắc. Một lịch ngủ linh hoạt thường phù hợp hơn với hầu hết gia đình, nhất là khi nhu cầu bú và tốc độ tăng trưởng của bé vẫn thay đổi. Hãy quan sát tín hiệu của con thay vì chỉ nhìn đồng hồ, nhưng đồng hồ vẫn là công cụ hữu ích để bạn định hướng.

1. Bé vẫn chưa phân biệt được ngày và đêm

Một số trẻ sơ sinh dường như xem ban ngày là lúc ngủ từng giấc ngắn, còn ban đêm lại là thời gian để “chơi”. Tình trạng bé không phân biệt ngày đêm có thể kéo dài qua vài tuần đầu, đặc biệt khi bé ngủ ngày trong phòng tối, yên tĩnh nhưng lại được bú đêm dưới ánh sáng mạnh và có nhiều tương tác.

Điều gì có thể giúp ích?

Hãy tạo sự khác biệt rõ ràng giữa ban ngày và ban đêm:

• Mở rèm, cho bé tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào ban ngày.
• Trò chuyện, hát và chơi khi bé tỉnh táo.
• Cho phép các âm thanh sinh hoạt bình thường trong nhà xuất hiện khi bé ngủ ngày.
• Cho bé bú đều trong ngày, tránh để bé ngủ quá lâu rồi bỏ lỡ nhiều cữ bú.
• Khi gần đến giờ ngủ tối, giảm ánh sáng và các hoạt động sôi nổi.

Ban đêm, hãy giữ mọi thứ thật yên ắng và nhàm chán. Dùng ánh sáng dịu, hạn chế nói chuyện và giao tiếp bằng mắt, thao tác chậm rãi. Chỉ thay tã nếu tã bẩn, quá ướt hoặc có thể làm da bé bị kích ứng. Cho bé bú nhanh gọn rồi đặt lại vào chỗ ngủ sẽ giúp bé hiểu rằng ban đêm là thời gian để ngủ.

Nếu bạn băn khoăn bé nhầm ngày đêm phải làm sao, hãy kiên trì với cách này trong vài ngày đến vài tuần. Nhịp sinh học của trẻ không thay đổi chỉ sau một đêm.

2. Bé bị quá mệt nên giấc ngủ bị gián đoạn

Đây là nguyên nhân khiến nhiều cha mẹ bất ngờ. Khi bỏ lỡ giấc ngủ ngày hoặc thức quá lâu, cơ thể bé có thể tiết ra các hormone căng thẳng, trong đó có cortisol. Thay vì buồn ngủ nhẹ nhàng, bé lại trở nên kích động, cáu kỉnh, khó dỗ và dễ có giấc ngủ ban đêm chập chờn.

Với nhiều bé khoảng 3 tháng tuổi, khoảng thời gian thức giữa hai giấc thường vào khoảng 75-90 phút. Khoảng này bao gồm thời gian bú, ợ hơi, ôm ấp và chuẩn bị đi ngủ. Một số bé cần ngủ sớm hơn, nhất là sau một giấc ngủ ngày kém hoặc trong giai đoạn tăng trưởng nhanh. Một số bé khác có thể thức lâu hơn một chút.

Hãy để ý các dấu hiệu buồn ngủ sớm như nhìn đờ đẫn, ngáp, cử động ít hơn, quay mặt đi hoặc đột nhiên trở nên im lặng. Nếu có thể, đừng chờ đến khi bé khóc lớn mới bắt đầu dỗ ngủ. Một khoảng thời gian thư giãn ngắn trước khi hết cữ thức có thể giúp tránh tình trạng bé tỉnh táo trở lại vì đã quá mệt.

Bạn cũng nên xem bé có ngủ đủ ban ngày hay không. Nhu cầu của mỗi trẻ khác nhau, nhưng những giấc ngủ ngắn liên tục và khoảng thức cuối ngày quá dài thường khiến ban đêm khó khăn hơn. Nếu giờ đi ngủ hiện tại luôn hỗn loạn, thử đưa giờ ngủ sớm hơn 15-30 phút trong vài ngày.

3. Bé có thể chưa đủ buồn ngủ

Ngược lại, bé cũng có thể ngủ ngày quá nhiều. Sau một giấc ngủ dài hoặc vài giấc ngủ khá thoải mái, bé chưa tích lũy đủ nhu cầu ngủ vào buổi tối. Khi đó, bé có thể vui vẻ ê a trong cũi, mất nhiều thời gian mới ngủ hoặc tỉnh dậy sau 30-60 phút như thể đã sẵn sàng bắt đầu ngày mới.

Bạn có thể thử một vài điều chỉnh:

• Không để một giấc ngủ ngày kéo dài quá 2 tiếng.
• Đảm bảo bé có đủ thời gian thức giữa các giấc.
• Không cố thêm một giấc ngủ cuối buổi chiều nếu bé không thực sự cần.
• Giữ giờ đi ngủ tương đối ổn định, nhưng đừng ép bé ngủ khi bé hoàn toàn chưa buồn ngủ.
• Nếu phần đầu của đêm thường khó khăn, hãy xem lại giấc ngủ cuối ngày trước khi thay đổi toàn bộ lịch sinh hoạt.

Một giấc ngủ ngày kéo dài 2 tiếng không phải lúc nào cũng là vấn đề. Điều cần xem xét là nó ảnh hưởng thế nào đến phần còn lại của ngày. Có bé cần ngủ ngày nhiều hơn những bé khác, vì vậy cắt giấc ngủ quá mạnh lại dễ khiến bé mệt quá mức.

4. Bé đói hoặc đang trong giai đoạn tăng trưởng nhanh

Đói là nguyên nhân khá rõ ràng khiến bé thức đêm vì đói, đặc biệt trong những tháng đầu đời. Khoảng 3 tháng, nhu cầu ăn của bé có thể tăng đột ngột. Bé có thể đòi bú thường xuyên hơn trong vài ngày, vẫn quấy sau khi bú hoặc thức dậy vào những thời điểm trước đây từng ngủ được.

Ban ngày, hãy cố gắng cho bé bú đủ cữ thay vì để bé chỉ bú lắt nhắt nhiều lần, tùy theo cách nuôi con bằng sữa mẹ, sữa công thức và nhu cầu riêng của bé. Theo dõi số tã ướt, chất lượng mỗi cữ bú và cân nặng của con. Nếu bạn cho bé bú mẹ và không chắc bé có nhận đủ sữa hay không, hãy trao đổi với bác sĩ nhi, nữ hộ sinh, chuyên viên tư vấn sữa mẹ hoặc nhân viên y tế tại cơ sở sản nhi.

Một số gia đình thử “cữ bú mơ” vào khoảng 22-23 giờ. Bé được bú khi còn lơ mơ hoặc đang ngủ nhẹ, hạn chế đánh thức hoàn toàn rồi đặt bé ngủ lại. Cách này có thể giúp kéo dài giấc ngủ đầu tiên ở một số trẻ, nhưng không phù hợp với tất cả mọi người. Nếu bé tỉnh hẳn sau cữ bú hoặc phần còn lại của đêm trở nên tệ hơn, bạn có thể bỏ qua.

Không nên tự ý giảm cữ bú hoặc cố kéo dài khoảng cách giữa các cữ chỉ để bảo vệ một lịch ngủ. Mỗi bé có nhu cầu dinh dưỡng riêng. Nếu lo lắng về lượng bú hoặc cân nặng, hãy hỏi ý kiến nhân viên y tế có chuyên môn.

5. Thói quen ngủ đang dần trở thành điều kiện bắt buộc

Liên kết giấc ngủ là điều kiện bé quen có khi bắt đầu ngủ. Đó có thể là bú, được bế, đung đưa, rung nhẹ, vỗ về hoặc ngậm núm ti giả. Những cách này không phải thói quen xấu. Với một em bé còn nhỏ, bú và được ôm là những cách tự nhiên để cảm thấy an toàn.

Khó khăn xuất hiện khi bé ngủ trong một điều kiện nhưng lại tỉnh lơ mơ trong một điều kiện khác. Chẳng hạn, bé bú ngủ trên tay mẹ, sau 45 phút tỉnh lại trong cũi rồi khóc vì môi trường quen thuộc đã thay đổi. Đây có thể là lý do bé không ngủ xuyên đêm hoặc thức nhiều lần dù không hẳn đang đói.

Ở tuổi 3 tháng, bạn không cần loại bỏ ngay mọi liên kết giấc ngủ. Thay vào đó, hãy nhẹ nhàng tạo thêm sự linh hoạt:

• Thỉnh thoảng cho bé bú trước khi bắt đầu trình tự đi ngủ, thay vì để bú là bước cuối cùng.
• Bế hoặc đung đưa đến khi bé bình tĩnh, sau đó đặt xuống khi bé còn lơ mơ.
• Có lúc thử dỗ bằng cách ôm, vỗ nhẹ hoặc hát nhỏ.
• Khi thấy phù hợp, để bé hoàn tất quá trình chìm vào giấc ngủ trong cũi.
• Giữ lại một yếu tố quen thuộc, chẳng hạn túi ngủ hoặc một bài hát ngắn.

Hãy thay đổi từ từ. Nếu bé căng thẳng hoặc khóc nhiều, hãy hỗ trợ thêm và thử lại vào tối khác. Mục tiêu là giúp bé quen với nhiều cách đi vào giấc ngủ, không phải kiểm tra khả năng tự ngủ của bé.

6. Môi trường ngủ làm bé tỉnh giấc

Phòng quá nóng, quá sáng hoặc có tiếng động thất thường có thể khiến bé dễ thức. Nhiều trẻ ngủ tốt hơn trong một căn phòng tối, mát và có điều kiện ổn định.

Bạn hãy kiểm tra những điểm sau:

• Giữ phòng mát vừa phải, không quá nóng. Nhiệt độ khoảng 16-20°C thường được khuyến nghị cho giấc ngủ của trẻ nhỏ.
• Dùng túi ngủ vừa vặn thay cho chăn rời.
• Để cũi thông thoáng, không đặt gối, chăn dày, thú bông hay miếng chắn cũi bên trong.
• Hạn chế ánh sáng từ đèn, màn hình điện thoại và đèn đường.
• Nếu tiếng động trong nhà làm bé tỉnh, có thể dùng âm thanh nền đều ở mức nhỏ. Đặt thiết bị cách xa cũi và không mở âm lượng lớn.
• Kiểm tra vùng ngực hoặc lưng của bé để biết bé có nóng hay không. Bàn tay lạnh thường là điều bình thường, không nhất thiết cho thấy bé đang bị lạnh.

Bề mặt ngủ riêng, phẳng và chắc là lựa chọn an toàn nhất. Luôn đặt bé nằm ngửa trong mọi giấc ngủ. Nếu quá mệt, hãy chuẩn bị trước chỗ ngồi và cách cho bú ban đêm để giảm nguy cơ ngủ quên trên ghế sofa hoặc ghế tựa.

7. Bé khó chịu, bị bệnh, trào ngược, chàm hoặc mọc răng

Đôi khi vấn đề về giấc ngủ bắt nguồn từ một khó chịu trong cơ thể. Tã ướt hoặc bẩn, đầy hơi, triệu chứng trào ngược, ngứa do chàm, nghẹt mũi hay bệnh lý đều có thể khiến bé khó vào giấc.

Mọc răng và giấc ngủ thường được nhắc đến cùng nhau, nhưng không phải đêm nào bé trằn trọc cũng là do mọc răng. Chảy dãi và thích gặm đồ vật có thể xuất hiện nhiều tuần trước khi chiếc răng đầu tiên nhú lên. Nếu bé sốt, trông rất mệt, bú kém, ít tã ướt, thở bất thường hoặc không thể dỗ dành, hãy đưa bé đi khám sớm.

Nếu nghi ngờ bé bị trào ngược hoặc khó chịu kéo dài, hãy trao đổi với bác sĩ nhi thay vì tự kê cao nệm cũi hoặc dùng các sản phẩm chưa được khuyến nghị. Bé nôn dịch màu xanh hoặc có máu, khó thở, lừ đừ nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước cần được đưa đi cấp cứu ngay.

Chàm có thể cần một kế hoạch điều trị cụ thể, nhất là khi bé thường xuyên gãi và tỉnh giấc. Giữ móng tay bé ngắn, dùng sản phẩm dành cho da nhạy cảm theo hướng dẫn và hỏi bác sĩ nếu tình trạng ngứa hoặc trầy xước kéo dài.

Kế hoạch thực tế để bé ngủ tốt hơn

Nếu bạn đang tìm cách giúp bé ngủ ban đêm, hãy bắt đầu với bốn bước sau và duy trì trong vài ngày:

1. Ổn định nhịp sinh hoạt ban ngày trước. Cho bé bú đều, bảo vệ các giấc ngủ ngày và hướng đến khoảng thức khoảng 75-90 phút.
2. Tránh cả hai thái cực. Đừng để bé bỏ lỡ giấc ngủ, nhưng cũng không để một giấc ngủ ngày kéo dài quá 2 tiếng và cần đảm bảo bé có đủ thời gian thức.
3. Lặp lại một trình tự đi ngủ ngắn. Ví dụ: bú, thay tã, mặc đồ ngủ, giảm đèn, hát một bài, ôm bé rồi đặt vào cũi.
4. Phản hồi ban đêm bình tĩnh và nhất quán. Cho bé bú khi đói, giữ phòng tối và không biến mỗi lần thức giấc thành giờ chơi.

Nếu có thể, mỗi lần chỉ thay đổi một yếu tố. Như vậy bạn mới biết điều gì thực sự có tác dụng. Hãy ghi lại trong 3 ngày việc bé bú, ngủ ngày, đi ngủ buổi tối và thức giấc vào những thời điểm nào. Khi đêm nào cũng mơ màng vì thiếu ngủ, những ghi chép này có thể giúp bạn nhìn ra quy luật rõ hơn.

Không có mẹo nào khiến một em bé 3 tháng ngủ liền 12 tiếng. Khi tìm hiểu bé 3 tháng ngủ bao nhiêu, bạn nên nhớ rằng nhu cầu ngủ giữa các bé có thể khác nhau đáng kể. Với kỳ vọng thực tế, lịch sinh hoạt ban ngày cân bằng, các cữ bú đủ, trình tự đi ngủ nhẹ nhàng và không gian ngủ an toàn, nhiều gia đình sẽ dần thấy giấc đầu đêm dài hơn và số lần thức không cần thiết giảm xuống.

Tiến bộ ban đầu có thể rất nhỏ: một tối dễ dỗ hơn, một lần ít phải ru ngủ lại hoặc một giấc kéo dài 5 tiếng. Những thay đổi đó vẫn đáng ghi nhận.