Thị lực trẻ sơ sinh: Khi nào bé nhìn rõ, biết màu và theo dõi chuyển động

Khoảnh khắc lần đầu thấy con dường như nhìn thẳng vào mắt mình luôn khiến nhiều cha mẹ xúc động. Mới tuần trước bé còn nhìn vu vơ qua vai bạn, vậy mà vài ngày sau đã có vẻ chăm chú quan sát gương mặt quen thuộc. Thị lực trẻ sơ sinh thay đổi rất nhanh trong những tháng đầu đời, từ hình ảnh mờ nhòe với các mảng tương phản mạnh đến thế giới nhiều màu sắc và có chiều sâu hơn.

Hiểu về quá trình phát triển thị lực trẻ giúp những việc thường ngày như cho bú, trò chuyện hay đưa con đi dạo trở nên thú vị hơn. Đây cũng là cách đơn giản để cha mẹ nhận biết liệu bé có đang đạt các mốc thị giác phù hợp hay không.

Mắt trẻ sơ sinh nhìn thấy gì?

Mắt trẻ sơ sinh đã có khả năng nhìn ngay từ khi chào đời, nhưng hình ảnh bé tiếp nhận khác xa người lớn. Tầm nhìn còn mờ, phạm vi hẹp và bé đặc biệt bị thu hút bởi đường nét rõ, mảng sáng tối tương phản, nhất là khuôn mặt người. Vùng mắt, chân tóc và miệng tạo nên những nét tương phản khá dễ nhận biết với bé.

Trong vài tuần đầu, bé nhìn rõ nhất ở khoảng cách khoảng 20 đến 30 cm. Đây gần như chính là khoảng cách từ mặt mẹ hoặc bố đến mặt bé khi bú, bế ẵm hay trò chuyện. Vì vậy, khi bạn cúi gần và âu yếm nói chuyện với con, bé có thể đang quan sát bạn nhiều hơn bạn nghĩ.

Nếu từng tự hỏi “bé nhìn thấy gì?”, bạn có thể hình dung thế giới của trẻ mới sinh chủ yếu gồm những hình khối nhòe, viền bóng mờ và các mảng sáng tối rõ rệt. Bé chưa phân biệt được chi tiết nhỏ hay vật ở xa. Mắt và não bộ vẫn đang học cách lấy nét, phối hợp hai mắt và phản ứng với vật chuyển động.

Bé 2 tháng nhìn thấy gì?

Khoảng 7 đến 8 tuần tuổi, thị giác của bé thường có bước tiến khá rõ. Nhiều bé có thể nhìn tập trung hơn trong khoảng 20 đến 40 cm, đồng thời bắt đầu chú ý đến những vật ở xa hơn. Ánh nắng hắt qua cửa sổ, con mèo đi ngang phòng khách hay chiếc treo nôi trên giường đều có thể khiến bé thích thú.

Đây cũng là giai đoạn nhiều cha mẹ băn khoăn khi nào bé có thể tập trung mắt. Không có một mốc chính xác cho mọi trẻ, bởi tốc độ phát triển của mỗi bé khác nhau. Tuy vậy, đến 2 tháng tuổi, bé thường đã thể hiện sự chú ý có chủ đích bằng mắt nhiều hơn thời kỳ sơ sinh.

Ở giai đoạn này, bé có thể:

• Nhìn chăm chú vào gương mặt cha mẹ trong vài giây
• Quan sát bạn di chuyển ở khoảng cách gần
• Nhận ra món đồ chơi quen thuộc hoặc chiếc chăn có họa tiết nổi bật
• Bắt đầu nhìn theo một vật di chuyển chậm
• Hứng thú với ánh đèn, cửa sổ hoặc bóng cây lay động

Khả năng lấy nét vẫn chưa hoàn thiện. Bé có thể nhìn theo đồ chơi một lúc, quay đi chỗ khác rồi lại tìm thấy nó. Điều này hoàn toàn bình thường vì quan sát cũng cần nhiều “công sức” với một em bé nhỏ.

Bước tiến lớn về tập trung và theo dõi mắt bé ở tuần 7 đến 8

Một trong những dấu mốc đáng yêu của thị giác trong 3 tháng đầu là khả năng theo dõi. Khoảng 7 đến 8 tuần, nhiều bé bắt đầu theo dõi vật đang di chuyển mượt mà hơn trước.

Lúc đầu, mắt bé có thể đảo nhanh từ điểm này sang điểm khác. Dần dần, hai mắt phối hợp tốt hơn và bé có thể nhìn theo đồ vật từ trái sang phải, đi qua vùng giữa tầm nhìn. Sau đó, bé tiếp tục luyện quan sát vật di chuyển theo chiều lên xuống.

Vậy khi nào bé theo dõi đồ vật? Những dấu hiệu đầu tiên thường xuất hiện trong tháng thứ hai. Đến khoảng 3 tháng tuổi, phần lớn trẻ có thể nhìn theo khuôn mặt hoặc món đồ chơi được đưa chậm qua một phạm vi rộng hơn. Nếu bé 7 tuần theo dõi đồ vật được trong thời gian ngắn, đây là dấu hiệu phát triển tích cực.

Bé theo dõi chuyển động như thế nào?

Việc bé theo dõi chuyển động là sự phối hợp giữa mắt và não bộ. Bé cần nhận ra vật thể, lấy nét, dự đoán hướng di chuyển và điều khiển hai mắt cùng chuyển động. Với một em bé vài tuần tuổi, đó là một bài tập không hề đơn giản.

Bạn có thể cầm món đồ chơi đơn giản cách mặt bé khoảng 20 đến 30 cm. Chờ đến khi bé nhìn vào đồ chơi rồi từ từ di chuyển sang hai bên. Hãy đi thật chậm, nhẹ nhàng như rùa bò, không phải nhanh như máy bay.

Nếu bé quay mặt đi, quấy khóc, ngáp hoặc không còn nhìn theo, hãy dừng lại. Những biểu hiện này có thể cho thấy bé đã nhận đủ kích thích thị giác ở thời điểm đó.

Bé nhìn thấy màu gì?

Khả năng nhìn màu của trẻ phát triển theo từng giai đoạn. Khi mới sinh, bé phản ứng rõ nhất với đen, trắng và các họa tiết tương phản mạnh. Bé có thể cảm nhận được một số màu, nhưng màu sắc chưa sống động và chưa được phân biệt rõ như về sau.

Quá trình phân biệt màu sắc ở trẻ sơ sinh thường diễn ra như sau:

• Khi mới sinh: Bé chú ý nhiều đến màu đen, trắng và sự tương phản mạnh. Hình sọc, ô bàn cờ hoặc hình khuôn mặt đơn giản thường dễ thu hút bé.
• Khoảng 6 đến 8 tuần: Nhiều bé bắt đầu nhận biết màu đỏ trước, sau đó là cam và vàng.
• Khoảng 3 đến 4 tháng: Phần lớn trẻ có thể nhìn được dải màu đa dạng hơn, cảm nhận màu sắc cũng rõ và ổn định hơn.

Vì thế, câu trả lời cho câu hỏi bé nhìn thấy màu gì là bé đã có thể nhận biết màu từ sớm, nhưng màu sắc thực sự trở nên rõ ràng và có ý nghĩa hơn trong vài tháng đầu. Một chiếc lục lạc đỏ tươi có thể thu hút bé 2 tháng tuổi hơn món đồ màu xám nhạt.

Không cần phải mua thật nhiều đồ chơi đủ màu cho con. Vài vật có hình ảnh rõ, màu sắc nổi bật là đủ. Bé cũng rất thích những gam màu trong đời sống hằng ngày như tán lá xanh ngoài cửa sổ, chiếc cốc xanh dương trên bàn hay hoa văn trên áo của mẹ. Nếu bạn thắc mắc bé 3 tháng nhìn thấy màu gì, ở giai đoạn này bé thường đã hứng thú với nhiều màu hơn, không chỉ riêng các màu nổi bật.

Thị giác sâu trẻ sơ sinh: Học cách nhận biết gần và xa

Thị giác sâu trẻ sơ sinh còn rất hạn chế trong thời gian đầu. Trẻ mới sinh chưa thể ước lượng chính xác vật nào gần, vật nào xa hay vật đang tiến lại gần như trẻ lớn và người trưởng thành.

Khả năng này phụ thuộc một phần vào thị giác hai mắt, tức là hai mắt phối hợp để tạo thành một hình ảnh thống nhất. Thị giác hai mắt thường bắt đầu phát triển rõ hơn vào khoảng 2 đến 3 tháng tuổi. Khi hai mắt thẳng hàng và làm việc đồng bộ hơn, bé dần cảm nhận tốt hơn về khoảng cách và không gian.

Quá trình này không diễn ra chỉ trong một đêm. Có lúc bé đưa tay với lấy đồ chơi nhưng chưa chạm trúng, hoặc nhìn vật rất lâu mà dường như vẫn chưa xác định được vị trí. Đây là một phần tự nhiên của quá trình phát triển.

Khả năng cảm nhận chiều sâu hỗ trợ các kỹ năng về sau như với tay, cầm nắm, lăn về phía đồ chơi và bò. Thị giác cùng vận động luôn liên kết chặt chẽ với nhau.

Cách đơn giản giúp bé tập trung và theo dõi mắt

Bạn không cần dụng cụ cầu kỳ để tập trung và theo dõi mắt bé. Gương mặt, giọng nói của cha mẹ cùng vài đồ vật quen thuộc trong nhà đã là những “học cụ” rất tốt.

Bắt đầu với hình tương phản, sau đó thêm màu sắc

Với trẻ mới sinh, hãy chọn thẻ đen trắng, hình học có nét đậm hoặc sách vải có hình đơn giản, rõ ràng. Giữ vật ở khoảng 20 đến 30 cm trước mặt bé.

Khi bé được 6 đến 8 tuần và bắt đầu hứng thú hơn, bạn có thể thêm đồ vật nhiều màu. Đỏ, cam và vàng thường dễ thu hút ánh nhìn trong giai đoạn này. Đến 3 hoặc 4 tháng tuổi, bé có thể được làm quen với bảng màu đa dạng hơn.

Di chuyển đồ chơi chậm theo cung và vòng tròn

Giữ món đồ chơi trong tầm nhìn của bé, sau đó nhẹ nhàng di chuyển:

• Từ trái sang phải
• Đưa trở lại vùng giữa
• Từ từ lên và xuống
• Theo một đường cong rộng
• Theo vòng tròn nhỏ khi bé đã theo dõi mượt hơn

Thỉnh thoảng hãy dừng lại để bé có thời gian tìm lại đồ chơi. Chuyển động quá nhanh dễ làm bé khó chịu, còn chuyển động chậm giúp hai mắt có thời gian phối hợp.

Thay đổi khoảng cách quan sát

Hãy bắt đầu để đồ chơi gần mặt bé, trong khoảng 20 đến 40 cm là phù hợp. Khi bé đã chú ý, từ từ đưa đồ chơi xa hơn một chút.

Trò chơi nhỏ này giúp bé luyện chuyển điểm lấy nét. Đưa vật thật đều tay, không thay đổi khoảng cách quá đột ngột. Ở lứa tuổi này, vật ở xa vẫn có thể khá mờ với bé.

Thay đổi góc nhìn cho bé

Trẻ học hỏi qua sự đa dạng. Bạn có thể bế bé sang các phòng khác nhau, ngồi gần cửa sổ hoặc cho bé ngắm cành cây lay động bên ngoài. Khi đưa bé đi dạo, hãy thay đổi hướng bé quan sát trên xe đẩy nếu bảo đảm an toàn.

Chỉ cần đổi vị trí trong phòng khách cũng đã là trải nghiệm mới: ánh sáng khác đi, hình dáng chiếc quạt trần, mảng tường có màu khác. Những điều nhỏ bé lại mở ra rất nhiều khám phá với con.

Những dấu hiệu phát triển cần theo dõi

Quan sát sự tiến bộ về thị giác của bé không có nghĩa là cha mẹ phải kiểm tra con mỗi ngày. Điều quan trọng là để ý cách bé tương tác với thế giới xung quanh.

Khi bé được khoảng 7 đến 8 tuần, bạn có thể tự hỏi:

• Bé có thể nhìn chăm chú vào mặt cha mẹ trong chốc lát không?
• Bé có nhìn theo khuôn mặt hoặc đồ chơi di chuyển chậm từ bên này sang bên kia không?
• Bé có bắt đầu quan sát những vật ở xa hơn khoảng cách bú mẹ không?
• Những hình ảnh mới như thẻ có họa tiết hay đồ chơi sáng màu có thu hút bé không?
• Hai mắt bé có thường di chuyển cùng nhau không?

Có những ngày bé tỉnh táo và thích quan sát hơn những ngày khác. Khi đói, buồn ngủ hoặc bị kích thích quá nhiều, bé có thể không muốn nhìn theo bất cứ thứ gì. Hãy thử lại sau khi bé bú no, ngủ đủ và đang vui vẻ.

Khi nào nên trao đổi với bác sĩ nhi khoa?

Phần lớn khác biệt trong thị lực giai đoạn đầu đều tạm thời và không đáng lo, nhưng cha mẹ nên trao đổi sớm nếu có điều khiến mình băn khoăn. Bạn là người gần gũi với bé nhất, vì vậy đừng bỏ qua trực giác của mình.

Hãy đưa bé đi khám nhi hoặc khám chuyên khoa mắt nếu bé:

• Không nhìn cố định vào gương mặt người thân khi đã 8 tuần tuổi
• Không theo dõi đồ vật di chuyển chậm khi được 3 tháng tuổi
• Có một mắt thường xuyên lé vào trong hoặc ra ngoài sau 4 tháng tuổi
• Hiếm khi tỏ ra chú ý với ánh sáng, khuôn mặt hoặc vật đang chuyển động
• Mắt có vẻ đục, đỏ bất thường, sưng hoặc chảy nước mắt liên tục

Trẻ sơ sinh đôi khi có thể liếc mắt, mắt nhìn không thẳng hoặc trông như lé trong chốc lát, nhất là khi mệt. Cơ mắt của bé vẫn đang trưởng thành. Tuy nhiên, tình trạng lệch mắt kéo dài sau 4 tháng cần được bác sĩ đánh giá.

Những ánh nhìn đầu tiên của con không chỉ là khoảnh khắc đáng yêu. Đó là lúc bé đang học nhận ra cha mẹ, hiểu về chuyển động và từng bước khám phá thế giới sáng rực xung quanh mình.