Vì sao bé khóc khi đặt xuống cũi và cách đặt bé ngủ ít khóc

Một em bé đang nằm yên, mềm người trong vòng tay mẹ có thể bỗng trở thành “chiếc chuông báo động” ngay khi lưng chạm xuống nệm cũi. Bé giật mình, cong lưng, vung tay rồi khóc ré lên. Cũng có khi bé nằm khóc trong cũi, còn mẹ đứng bên cạnh, bối rối không hiểu điều gì vừa xảy ra. Nếu bạn từng tự hỏi: “Tại sao bé khóc khi đặt xuống?”, hãy yên tâm, đây là tình huống rất thường gặp trong những tháng đầu đời.

Nói ngắn gọn, việc chuyển từ vòng tay sang cũi là một thay đổi lớn đối với hệ thần kinh còn non nớt của trẻ. Cơ thể mẹ ấm áp, có chuyển động và mùi hương quen thuộc. Nệm cũi phẳng, đứng yên và tách khỏi người bế. Bé khóc khi đặt xuống không có nghĩa là bé ghét cũi, cũng không phải bạn đã tạo ra một thói quen xấu. Phần lớn thời gian, bé chỉ cần được hỗ trợ để làm quen với sự chuyển tiếp này.

Bài viết tập trung vào khoảnh khắc đặt bé xuống ngủ, thay vì liệt kê toàn bộ nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh khó ngủ hay mọi cách dỗ dành có thể áp dụng. Khi hiểu điều gì đang diễn ra, bạn có thể thực hiện vài thay đổi nhỏ để việc đặt bé ngủ bớt căng thẳng hơn.

Cảnh quen thuộc: yên trong tay mẹ, khóc khi đặt xuống

Bạn có thể đã cho bé bú, vỗ ợ hơi, ôm và đung đưa nhẹ. Mí mắt bé dần khép lại, hai bàn tay thả lỏng. Bạn chờ thêm một chút rồi cẩn thận hạ bé xuống cũi.

Lưng bé vừa chạm ga nệm.

Bé giật mình khi đặt xuống. Hai tay vung ra, gương mặt nhăn lại rồi bật khóc. Một số bé còn vặn mình khi đặt xuống, cong lưng như thể muốn rời khỏi nệm. Một số khác vẫn tỉnh, quấy khóc và nhìn lên mẹ trong lúc mẹ cúi người bên cũi.

Điều này có thể xảy ra vào giờ đi ngủ, sau cữ bú đêm hoặc trong giấc ngủ ban ngày. Thậm chí, bé có thể trông như đã ngủ rất say nhưng vẫn tỉnh khi đặt xuống. Bé từ chối nằm cũi không nhất thiết là đang từ chối giấc ngủ. Có thể bé chỉ không thích sự thay đổi về cảm giác, tư thế hoặc khoảng cách với người thân.

Tại sao bé khóc khi đặt xuống?

Có nhiều nguyên nhân thông thường cùng góp phần gây ra tình trạng này. Đôi khi, vài nguyên nhân xảy ra cùng lúc.

1. Mất cảm giác tiếp xúc và chuyển động

Trước khi chào đời, bé được bao bọc trong một không gian ấm áp, chật vừa phải. Bé nghe nhịp tim và giọng nói của mẹ, cảm nhận chuyển động khi mẹ đi lại, và hầu như không bao giờ nằm trên một mặt phẳng hoàn toàn yên tĩnh. Vì thế, những tháng đầu sau sinh thường được ví như “tam cá nguyệt thứ tư”, khi trẻ vẫn cần rất nhiều sự gần gũi để thích nghi với cuộc sống bên ngoài bụng mẹ.

Vòng tay đem lại hơi ấm, áp lực nhẹ và nhịp chuyển động. Cũi thì không tự có những điều đó. Với trẻ sơ sinh, sự thay đổi đột ngột có thể tạo cảm giác như đang rơi, dù mẹ đã hạ bé xuống rất chậm. Đây là một nguyên nhân phổ biến khiến bé khóc khi rời tay mẹ, dù trước đó bé đã ngủ rất yên.

2. Phản xạ Moro, hay phản xạ giật mình

Phản xạ Moro là một phản xạ bình thường ở trẻ sơ sinh. Khi cảm thấy tư thế thay đổi hoặc mất điểm tựa đột ngột, bé có thể vung hai tay, xòe ngón tay, cứng người rồi bắt đầu khóc. Bé giật mình khi đặt xuống thường xuyên hơn trong vài tháng đầu đời.

Quấn khăn đúng cách có thể làm giảm cảm giác chới với và giúp hai tay không vung mạnh khiến bé tỉnh hẳn. Khăn cần ôm vừa phần thân trên, nhưng vẫn đủ rộng để hông và chân cử động tự nhiên. Ngừng quấn khăn ngay khi bé có dấu hiệu muốn lẫy hoặc bắt đầu lăn, đồng thời luôn đặt bé nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc và trống. Khi bé đã có thể lăn, túi ngủ dành cho trẻ ở giai đoạn này sẽ phù hợp hơn.

3. Chênh lệch nhiệt độ

Ngực, cánh tay và quần áo của mẹ đều ấm. Trong khi đó, ga nệm có thể mát hơn rõ rệt khi chạm vào lưng bé, nhất là trong phòng lạnh. Sự thay đổi nhiệt độ này có thể đánh thức một em bé vừa bắt đầu lim dim.

Nếu nệm quá lạnh, bạn có thể làm ấm bề mặt trong thời gian ngắn bằng túi chườm hoặc chai nước ấm, nhưng phải lấy ra hoàn toàn trước khi đặt bé xuống. Dùng tay kiểm tra nệm trước. Nệm chỉ nên ấm dễ chịu, không được nóng. Tuyệt đối không để chai nước nóng, đệm sưởi hay vật làm ấm nào trong cũi. Cũng không nên mặc quá nhiều lớp quần áo cho bé.

4. Bé vẫn đói hoặc chưa ợ hết hơi

Bé có thể buồn ngủ vì vừa bú xong nhưng vẫn chưa no. Cũng có trường hợp một ít không khí nuốt vào chỉ bắt đầu gây khó chịu khi bé được đặt nằm ngang. Vì vậy, mẹ thấy bé ngủ trong tay nhưng vừa đặt xuống đã tỉnh và khóc.

Hãy nghĩ xem cữ bú vừa rồi có ngắn hơn thường lệ không, bé có bị xao nhãng khi bú không, hoặc bé có biểu hiện đói như quay đầu tìm ti, đưa tay lên miệng và mút dai dẳng không. Sau khi bú, bế bé thẳng người thêm một lúc và thử vỗ ợ hơi nhẹ nếu cần. Không phải bé nào cũng ợ thành tiếng, nên bạn không cần vỗ lưng mãi.

5. Đầy hơi hoặc trớ nhẹ

Hơi trong bụng có thể khiến bé khó chịu hơn khi được di chuyển hoặc đặt nằm phẳng. Tình trạng trớ nhẹ cũng khá phổ biến trong giai đoạn đầu vì cơ vòng giữ sữa trong dạ dày chưa phát triển hoàn chỉnh. Bạn có thể nhận thấy bé nuốt ực, ợ ướt, quằn quại, nhăn mặt hoặc khóc ngay sau khi được đặt xuống.

Cũi vẫn cần để phẳng và thông thoáng. Không kê cao đầu nệm, không dùng gối chèn, đệm nghiêng hay dụng cụ cố định tư thế để cho bé ngủ. Nếu bé trớ thường xuyên, bú kém hoặc tăng cân không tốt, hãy đưa bé đi khám và trao đổi với bác sĩ nhi, nữ hộ sinh hoặc cơ sở y tế. Dù bé bị trớ, nguyên tắc ngủ an toàn vẫn là đặt bé nằm ngửa trên bề mặt chắc và phẳng.

6. Bé quá mệt

Bỏ lỡ một giấc ngủ hoặc thức quá lâu đôi khi khiến bé khó ngủ hơn chứ không dễ ngủ hơn. Khi quá mệt, bé có thể trở nên kích động, cong lưng, khóc dữ dội và không thể tự dịu lại nếu không được bế. Bé thậm chí trông tỉnh táo hoàn toàn dù cơ thể đang rất cần ngủ.

Đó là lý do tình trạng “bé chỉ ngủ khi được bế” có thể xuất hiện đột ngột sau một buổi chiều nhiều hoạt động. Hãy để ý những dấu hiệu buồn ngủ sớm như nhìn đờ đẫn, vùng da quanh lông mày hơi đỏ, cử động giật cục, ngáp hoặc không còn hứng thú nhìn mặt người đối diện. Bắt đầu đưa bé vào nhịp thư giãn trước khi bé khóc lớn.

7. Thời điểm đặt bé xuống có thể còn quá sớm

Ngược lại, đôi khi bé chưa đủ buồn ngủ. Bé nằm khóc trong cũi vì đã mệt và dễ cáu, nhưng chưa buồn ngủ đến mức có thể ngủ một mạch. Việc bú hoặc ôm một lúc có thể khiến bé lơ mơ, nhưng chưa chắc đã sẵn sàng cho cả giấc ngủ ngày.

Không có một thời gian biểu hoàn hảo áp dụng cho mọi trẻ sơ sinh. Thay vì ép bé theo đồng hồ, hãy quan sát phản ứng của bé. Nếu bé thường tỉnh táo, vui vẻ sau một lần đặt thử, bạn có thể lùi thời điểm ru ngủ lại một chút. Nếu bé trở nên quá kích động, hãy bắt đầu giấc ngủ sớm hơn.

8. Không gian ngủ chưa phù hợp

Phòng quá sáng, đột nhiên im phăng phắc hoặc nhiệt độ khó chịu đều có thể khiến bé nhận ra rõ hơn việc vừa rời khỏi vòng tay mẹ. Một số bé dễ ngủ hơn khi phòng đã được hạ ánh sáng và có tiếng ồn trắng đều đều từ trước. Những bé khác lại không thích sự im lặng tuyệt đối và ngủ tốt hơn với âm thanh sinh hoạt nhẹ nhàng trong nhà.

Giữ phòng mát mẻ, dễ chịu, không quá nóng. Khi kiểm tra bé có nóng hay không, hãy sờ ngực hoặc lưng thay vì bàn tay, vì tay chân trẻ thường mát hơn. Nếu dùng tiếng ồn trắng, hãy để âm thanh ở xa cũi, mở vừa đủ nhỏ và không lớn đến mức người lớn phải nói to mới nghe được.

9. Bé cần được gần mẹ

Muốn được bế là nhu cầu phát triển hoàn toàn bình thường. Bé không hề thao túng hay “làm hư” mẹ khi tìm kiếm sự gần gũi. Trẻ sơ sinh cũng chưa có kế hoạch nào để điều khiển buổi tối của người lớn. Bé chỉ đang dùng cách giao tiếp duy nhất mình biết để cho mẹ hiểu rằng việc chuyển từ tiếp xúc sang tách ra khiến bé khó chịu.

Những giấc ngủ áp da, ngủ trong vòng tay hoặc được địu có thể là một phần hợp lý trong ngày, nhất là khi bé mới vài tháng tuổi. Điều đó không có nghĩa sau này bé sẽ không thể ngủ độc lập. Nếu dùng địu, hãy tuân thủ hướng dẫn an toàn, luôn giữ đường thở của bé thông thoáng và chuyển bé sang bề mặt ngủ chắc, phẳng, trống nếu mẹ bắt đầu buồn ngủ.

Làm sao đặt bé ngủ vào cũi mà không khóc?

Không ai có thể đảm bảo lần nào đặt bé xuống cũng yên lặng. Mục tiêu không phải là ép bé phải tự ngủ ngay, mà là làm cho sự chuyển đổi bớt đột ngột và cho bé cơ hội tiếp tục thư giãn.

Chuẩn bị cũi trước

Hãy chuẩn bị mọi thứ trước khi bắt đầu cho bú hoặc ru bé:

• Nệm chắc, phẳng, có ga vừa vặn
• Đặt bé nằm ngửa, không có gối, chăn rời, thú bông hay dụng cụ chèn cố định tư thế
• Phòng có nhiệt độ dễ chịu, ánh sáng dịu
• Bật tiếng ồn trắng từ trước nếu âm thanh này giúp bé dễ ngủ
• Dùng cùng một loại túi ngủ hoặc khăn quấn trong lúc dỗ bé, với điều kiện việc quấn khăn vẫn an toàn ở giai đoạn phát triển của bé

Một chiếc túi ngủ quen thuộc có thể trở thành tín hiệu báo giờ ngủ. Tín hiệu này không phải phép màu, nhưng việc lặp lại đều đặn giúp bé dần nhận biết rằng thời gian nghỉ ngơi sắp đến.

Làm ấm ga nệm theo cách an toàn

Nếu nệm lạnh, bạn có thể đặt chai nước ấm lên ga trong một thời gian ngắn khi đang dỗ bé. Luôn lấy chai ra trước khi đặt bé xuống, không có ngoại lệ, rồi dùng tay kiểm tra để chắc chắn bề mặt không nóng. Không dùng đệm điện để làm ấm cũi và không để bất kỳ thiết bị làm ấm nào dưới hoặc cạnh bé đang ngủ.

Chờ đến khi bé ngủ sâu nếu phù hợp

Nếu định đặt bé xuống sau khi ru hoặc cho bú, hãy chờ đến khi hai tay bé mềm và thả lỏng, nhịp thở chậm, gương mặt thư giãn. Việc này có thể mất vài phút. Sau đó, trước khi bế bé lên để chuyển vào cũi, bạn có thể đặt nhẹ tay lên ngực hoặc bụng bé trong 10 đến 20 giây.

Khoảng dừng nhỏ này giúp tránh tình huống mẹ vừa đứng thẳng người thì tiếng khóc đã vang lên phía sau.

Hạ bé từ từ và duy trì tiếp xúc

Hạ bé xuống sao cho phần mông và chân chạm nệm trước, sau đó mới đến vai và đầu. Giữ một tay nhẹ nhàng trên ngực hoặc bụng bé khoảng một phút. Chỉ tạo áp lực ổn định, không ấn mạnh. Khi cơ thể và nhịp thở của bé đã yên, từ từ nhấc tay ra.

Nếu bé cựa quậy, hãy thử chờ một chút thay vì lập tức bế lên. Một tiếng ư ử hoặc vài động tác vặn mình chưa chắc có nghĩa là bé đã tỉnh hẳn. Nếu tiếng khóc lớn dần, hãy bế bé lên và bắt đầu lại. Không có phần thưởng nào cho việc để bé khóc đến mức hoảng loạn.

Dỗ bé ở tư thế nghiêng trong tay, sau đó đưa về nằm ngửa

Một số bé không thích cảm giác được hạ phẳng xuống cùng lúc. Mẹ có thể dỗ bé trong tay ở tư thế hơi nghiêng, sau đó đặt bé vào cũi và nhẹ nhàng xoay bé về tư thế nằm ngửa trước khi rời tay.

Tư thế ngủ cuối cùng luôn phải là nằm ngửa. Không để bé tiếp tục ngủ nghiêng.

Những điều không nên làm

Khi bé khóc khi đặt cũi sau mỗi lần chuyển, tình trạng thiếu ngủ có thể khiến những cách làm thiếu an toàn trở nên hấp dẫn. Hãy tránh các việc sau:

• Không để trẻ sơ sinh tự khóc một mình để “quen”. Trẻ nhỏ cần được đáp ứng và chăm sóc kịp thời. Các phương pháp luyện ngủ có kiểm soát không phù hợp với trẻ sơ sinh còn quá nhỏ.
• Tuyệt đối không rung hoặc lắc bé. Nếu cảm thấy quá sức, hãy đặt bé nằm ngửa an toàn trong cũi, bước ra ngoài vài phút và gọi cho người thân hoặc người bạn tin cậy.
• Không xếp gối, khăn cuộn hay chăn quanh người bé. Những vật này có thể che đường thở hoặc khiến bé bị nóng.
• Không dùng gối chống trào ngược, dụng cụ cố định tư thế, nôi nghiêng hoặc ổ ngủ tự chế.
• Không ngủ quên khi đang bế bé trên sofa hoặc ghế bành. Đây là những nơi đặc biệt nguy hiểm nếu người lớn ngủ gật cùng trẻ nhỏ.

Bạn vẫn có thể an ủi bé mà không cần biến mọi giấc ngủ thành cuộc chiến phải nằm trong cũi. Trong một ngày khó khăn, cho bé ngủ trong vòng tay có người lớn tỉnh táo quan sát đôi khi là lựa chọn thực tế. Tuy nhiên, nếu mẹ bắt đầu buồn ngủ, cần đặt bé vào một bề mặt ngủ chắc, phẳng và trống.

Khi nào tình trạng này bình thường, khi nào cần đi khám?

Bé khóc khi ngủ hoặc phản đối mỗi lần được đặt xuống khá phổ biến trong những tháng đầu. Nguyên nhân bé khóc khi đặt thường là vì được bế đem lại cảm giác an toàn và quen thuộc hơn, chứ không nhất thiết cho thấy bé đang gặp vấn đề. Khi phản xạ giật mình giảm dần, hệ tiêu hóa trưởng thành hơn và hệ thần kinh thích nghi tốt hơn với sự thay đổi, nhiều bé sẽ nằm cũi được lâu hơn.

Hãy trao đổi với bác sĩ nhi, nữ hộ sinh hoặc cơ sở y tế nếu bé khóc dai dẳng không thể dỗ trong nhiều giờ, khóc kèm sốt, bú kém hoặc tăng cân không đạt. Cần đưa bé đi khám sớm nếu bé khó thở, bụng trướng hoặc đau bất thường khi chạm vào, lừ đừ rõ rệt hay nôn vọt. Hãy tin vào cảm nhận của mình. Mẹ mới sinh bé khóc mỗi ngày có thể rất mệt, nhưng mẹ cũng là người nhận ra rõ nhất khi tiếng khóc quen thuộc của con đã thay đổi.

Câu hỏi “tại sao bé khóc khi đặt xuống?” đôi khi có một câu trả lời rất nhẹ nhàng: sự chuyển tiếp này hiện vẫn quá khó với bé. Bé có thể cần thêm hơi ấm, được hạ xuống chậm hơn, được vỗ ợ hơi, đi ngủ sớm hơn hoặc đơn giản là được gần mẹ lâu hơn một chút. Đó không phải là thất bại, cũng không phải cách chăm con sai. Chỉ là một hệ thần kinh còn non nớt đang cần mẹ giúp chuyển từ vòng tay sang cũi, từng bước nhỏ một.