Bé 7 tuần tuổi: Những dấu hiệu phát triển, kỹ năng và cách hỗ trợ
Bảy tuần tuổi. Bạn đã sống sót qua tháng đầu tiên, bắt đầu quen dần với gương mặt bé trong gương, và mọi thứ có thể bớt hỗn loạn một chút. Không hẳn là bình yên, nhưng đỡ xa lạ hơn.
Đây là một giai đoạn bản lề rất dễ thương. Bé 7 tuần tuổi như đang „thức dậy“ với thế giới xung quanh, và với chính bạn, theo một cách hoàn toàn mới. Cùng đi qua xem ở mốc này bé 7 tuần biết làm gì, đâu là những dấu hiệu phát triển bé 7 tuần thường gặp, và những thay đổi rất nhỏ cho thấy em bé sơ sinh của bạn đang lớn lên từng ngày như thế nào.
Tổng quan: Bé 7 tuần tuổi trông ra sao?
Khoảng 7 tuần tuổi, nhiều bố mẹ nhận thấy một sự thay đổi rõ rệt. Những cột mốc phát triển trẻ sơ sinh ban đầu như nụ cười „thật“, thời gian thức kéo dài hơn một chút, nhịp ăn - ngủ bớt lộn xộn, bắt đầu rõ ràng hơn.
Bạn có thể thấy bé:
- Vận động có chủ đích hơn, ít quẫy đạp ngẫu nhiên
- Có nụ cười giao tiếp rõ ràng, nhất là khi thấy người quen
- Phát ra nhiều tiếng ê a đa dạng hơn khi thức
- Bắt đầu hình thành một kiểu ăn - chơi - ngủ tương đối ổn định
Mỗi bé 7 tuần phát triển theo tốc độ riêng. Hãy xem những điều dưới đây như một bức tranh chung, không phải „checklist“ bắt buộc phải đạt đúng ngày.
Phát triển vận động: Mạnh hơn, vững hơn, uyển chuyển hơn
Ở 7 tuần, phát triển vận động bé 7 tuần thay đổi khá nhanh. Đôi khi bạn sẽ chợt nhận ra bé không còn cảm giác „mềm nhũn“ như lúc mới sinh nữa. Không phải bạn tưởng đâu.
Kiểm soát đầu: Mỗi ngày một vững
Nếu bạn từng tự hỏi „Khi nào bé giữ được đầu?“, thì giai đoạn bé 1 tháng rưỡi, khoảng 7 tuần, chính là lúc chuyện đó dần xảy ra.
Ở thời điểm này:
- Cổ và đầu bé vững hơn hẳn so với vài tuần đầu sau sinh
- Khi bạn bế bé thẳng đứng dựa vào ngực, bé có thể giữ đầu thẳng được vài giây, không gục xuống ngay
- Khi thay tã hoặc bế bé lên, đầu bé có thể không còn „rơi“ ra sau nhiều như trước
Bạn có thể thấy bé:
- Cố gắng nhấc đầu và quay sang hai bên khi nằm sấp
- Khi bạn kéo nhẹ bé từ tư thế nằm sang ngồi, bé có thể giữ đầu gần như thẳng hàng với thân mình trong chốc lát
Bạn có thể hỗ trợ cột mốc phát triển này bằng cách:
- Thường xuyên bế bé thẳng tựa vào ngực để bé tập dùng cơ cổ
- Để bé nhìn qua vai bạn, tay vẫn đỡ nhẹ sau đầu và cổ
- Di chuyển bé chậm rãi, êm, nhất là khi nhấc lên hoặc đặt xuống
Nếu đầu bé vẫn rất „lẹo quẹo“ hầu như mọi lúc, hoặc luôn nghiêng về một bên và khó xoay nhẹ sang bên kia, bạn nên ghi chú lại và hỏi bác sĩ nhi, bác sĩ gia đình hoặc nhân viên y tế ở trạm y tế/phòng khám trong lần khám kế tiếp. Thường không có gì nghiêm trọng nhưng nên để bác sĩ nhìn trực tiếp.
Nằm sấp 7 tuần: Chống tay được cao hơn
Tập nằm sấp cho bé 7 tuần sẽ khác hẳn những lần đầu, khi bé chỉ úp mặt xuống và khóc.
Giờ đây, nhiều bé có thể:
- Chống được cao hơn trên cẳng tay, nhấc phần ngực khỏi mặt phẳng một chút
- Quay đầu từ bên này sang bên kia dễ dàng hơn
- Có vài khoảnh khắc yên lặng, mắt mở to quan sát xung quanh khi đang nằm sấp
Một vài cách giúp nằm sấp đỡ „căng thẳng“:
- Cho bé nằm sấp trên ngực bạn khi bạn ngả lưng trên giường hoặc sofa. Mặt bạn chính là „đồ chơi“ thú vị nhất.
- Đặt một món đồ chơi màu tương phản cao hoặc tranh đơn giản (đen - trắng rõ nét vẫn rất thu hút) ngang tầm mắt bé.
- Thử cho bé nằm sấp 3 - 5 phút, vài lần trong ngày, thay vì cố một lần dài. Ngắn nhưng lặp lại nhiều lần thường hiệu quả hơn.
Nếu nằm sấp là „ác mộng“ và lần nào bé cũng khóc, hãy đếm theo giây, không theo phút. Chỉ cần 30 giây mỗi lần vẫn là tập luyện rất quý cho phát triển vận động bé 7 tuần.
Động tác uyển chuyển hơn: Bớt giật mình, bớt giật cục
Những cú giật mình, tay chân run run, quẫy loạn xạ đang dần bớt đi.
Đến khoảng 7 tuần, bạn sẽ thấy:
- Tay chân cử động trơn tru hơn, không chỉ là văng ra theo phản xạ
- Khi hào hứng, bé có thể đạp chân đều đều, trông như đang „đá chân theo nhịp“
- Bé có thể quơ tay trúng món đồ treo phía trên, đôi khi „trúng đích“ một cách bất ngờ
Sự uyển chuyển này là một phần rất tự nhiên trong phát triển trẻ sơ sinh. Hệ thần kinh của bé đang trưởng thành, các phản xạ sơ sinh dần nhường chỗ cho những cử động có chủ đích hơn.
Đôi tay nhỏ: Bắt đầu mở ra
Thử ngắm kỹ đôi bàn tay bé tuần này. Bạn có thể thấy một cột mốc rất nhỏ nhưng đáng yêu.
Thay vì nắm chặt suốt ngày:
- Bàn tay bé bắt đầu mở ra khỏi nắm đấm thường xuyên hơn
- Bé có thể mở tay và giữ mở được một lúc
- Bạn có thể thấy bé đưa tay lên miệng, hoặc chắp hai tay lại với nhau chốc lát
Đây là bước rất sớm để sau này bé biết nắm đồ chơi, ngón tay bạn hay khăn vải một cách chủ động. Bạn có thể khuyến khích bằng cách:
- Đưa cho bé một lục lạc mềm hoặc đồ chơi vải nhỏ để vào tay bé
- Để bé khám phá ngón tay sạch của bạn bằng tay và miệng của bé
- Đặt một chiếc khăn xô mỏng vào lòng bàn tay, để bé „vồ“ lấy
Nhìn thì nhỏ, nhưng với phát triển vận động, đây là khởi đầu cho việc sử dụng bàn tay có phối hợp.
Thị giác: Thế giới sắc nét và nhiều màu hơn
Thị giác bé 7 tuần thay đổi khá nhanh. Giai đoạn nhìn mờ kiểu sơ sinh đang dần qua đi, bé bắt đầu nhìn rõ hơn và phân biệt màu tốt hơn.
Nhìn theo vượt qua đường giữa: Bám theo „diễn biến“
Khoảng 7 tuần tuổi, nhiều bé có thể:
- Nhìn theo khuôn mặt hoặc đồ chơi từ một bên, qua chính giữa, sang thêm một đoạn bên còn lại
- Giữ mắt tập trung tốt hơn, ít bị lé hoặc lạc hướng thoáng qua
- Quay đầu theo để tiếp tục nhìn thứ mình thích
Bạn có thể thử ở nhà:
- Đưa một món đồ đơn giản hoặc đưa mặt bạn lại gần, cách mắt bé khoảng 20 - 30 cm.
- Di chuyển chậm rãi từ một bên, ngang qua trước mũi bé, sang bên còn lại.
- Xem bé nhìn theo được tới đâu trước khi chán.
Không cần bé lúc nào cũng nhìn hết từ bên này sang bên kia. Chỉ vài khoảnh khắc vui vẻ như vậy là đủ kích thích phát triển thị giác bé 7 tuần.
Khi nào bé nhìn được màu?
Rất nhiều bố mẹ thắc mắc „Khi nào bé nhìn được màu?“.
Khoảng 7 tuần:
- Bé bắt đầu phân biệt được một số màu, nhất là màu đỏ và các màu tươi, nổi bật
- Họa tiết đậm, tương phản rõ vẫn hấp dẫn bé hơn màu nhạt, mờ
- Bạn có thể để ý bé nhìn lâu hơn vào món đồ đỏ, vàng, xanh đậm so với món đồ màu be, xám nhạt
Không cần biến cả nhà thành cầu vồng. Chỉ cần vài đồ chơi có màu sắc, sách tranh hình lớn, hoặc một chiếc khăn quàng cổ rực rỡ treo gần nơi bé thường nằm là đủ làm thế giới bé thú vị hơn.
Mặt người và đồ vật: Người luôn „thắng“
Một trong những thay đổi dễ thương nhất ở giai đoạn phát triển trẻ sơ sinh này là bé tỏ ra thích nhìn người rõ ràng hơn đồ vật.
Khoảng 7 tuần:
- Bé thường thích nhìn khuôn mặt người hơn là đồ vật xung quanh
- Bé có thể nhìn chằm chằm vào mặt bạn, nhất là vùng mắt và miệng, trong vài giây liền
- Nếu cho bé lựa chọn giữa món đồ chơi với khuôn mặt bạn, phần lớn thời gian, bé sẽ chọn… bạn
Đây là sự kết hợp giữa phát triển thị giác và phát triển xã hội. Khi trò chuyện với bé, bạn có thể nhấn mạnh nét mặt hơn một chút: cười chậm, mở to mắt, nhướng mày. Cảm giác hơi… lố cũng được, bé rất thích kiểu đó.
Phát triển xã hội: Nụ cười, sự háo hức và người quen
Phần này là phần nhiều bố mẹ thấy „được đền bù“ nhất. Bé 7 tuần tuổi không chỉ là „cục bông“ ăn ngủ khóc nữa, mà đã bắt đầu thể hiện mình là một con người riêng rồi.
Nụ cười để giao tiếp, không chỉ là phản xạ
Có thể trước đây bạn đã thấy vài nụ cười thoáng qua, thường lúc bé buồn ngủ. Đến khoảng 7 tuần, nhiều bố mẹ nhận ra:
- Nụ cười bắt đầu trở thành công cụ giao tiếp
- Bé có thể cười để „gợi“ bạn cười lại
- Bé mỉm cười nhanh và rõ hơn khi thấy gương mặt bạn
Bạn có thể thử một „cuộc trò chuyện“ nhỏ:
- Bạn nhìn bé, mỉm cười và nói chuyện nhẹ nhàng.
- Bé nhìn lại, tròn mắt, rồi nở một nụ cười.
- Bạn cười to hơn, nói kiểu „Ồ chào em bé của mẹ nè“.
- Bé đạp chân, vẫy tay, có khi lại cười tiếp.
Sự qua lại đó chính là kỹ năng xã hội rất sớm. Đó là giao tiếp, dù chưa có chữ nào.
Hào hứng khi thấy bạn
Bạn có thể nhận ra bé phản ứng khác hẳn khi nhìn thấy người quen, nhất là người chăm chính (mẹ, ba, ông bà…).
Các dấu hiệu hào hứng thường gặp:
- Thở nhanh hơn hoặc phát ra tiếng thở phì phì khi thấy bạn
- Vẫy tay, đạp chân liên tục
- Mắt tròn xoe, nhìn chằm chằm, rồi nở nụ cười
Điều này có thể xuất hiện khi bạn bước vào phòng, cúi xuống nhìn vào nôi, hoặc bế bé dậy sau giấc ngủ. Cách bé nói rất rõ: „A, mẹ kia rồi!“.
Người quen và người lạ: Bé bắt đầu phân biệt
Khoảng 7 tuần, bé 7 tuần tuổi bắt đầu:
- Nhận ra sự khác nhau giữa người quen và người ít gặp
- Tập trung nhiều hơn với những gương mặt, giọng nói xuất hiện hàng ngày
- Trông hơi nghiêm túc hoặc cảnh giác hơn với người mới
Bạn có thể nhận thấy:
- Bé dễ dịu hơn khi ở với bạn so với với khách tới chơi
- Bé nhìn chăm chú gương mặt mới bằng ánh mắt tò mò, „nghiên cứu“
- Dù đang ở trong tay người khác, bé vẫn quay đầu về phía tiếng nói quen thuộc của bạn
Đây chưa phải giai đoạn sợ người lạ rõ rệt, thường phải vài tháng nữa. Nhưng „hạt giống“ của cảm giác gắn bó đã bắt đầu hình thành.
Giao tiếp: Tiếng ê a, âm phụ và „tự luyện thanh“
Những âm thanh nhỏ xíu bé phát ra chính là những viên gạch đầu tiên của ngôn ngữ. Nghe thì ít, nhưng giai đoạn này cực kỳ phong phú.
Ê a đa dạng hơn
Ở bé 1 tháng rưỡi, rất nhiều bé chuyển từ vài tiếng rời rạc sang:
- Ê a đa dạng hơn, cao độ và độ dài khác nhau
- Các âm kiểu „à…“, „ô…“, „ê…“
- Những tràng ê a xuất hiện khi bé thoải mái và tỉnh táo
Bạn sẽ thấy bé „nói nhiều“ hơn khi:
- Được đặt trên đùi, hướng mặt vào bạn
- Bạn bắt chước lại tiếng của bé và chờ, như đang trò chuyện
- Bạn nói chuyện với bé khi thay tã, sau khi bú
Hãy thử trò „đến lượt con - đến lượt mẹ“:
- Bé ê a.
- Bạn lặp lại âm tương tự.
- Ngừng một chút.
- Bé có thể thử phát ra thêm một lần nữa.
Không cần kéo dài hay hoàn hảo. Vài lượt qua lại mỗi ngày cũng rất tốt cho phát triển giao tiếp.
Những âm giống âm phụ rất sớm
Một số bé 7 tuần tuổi đã bắt đầu thử những âm nghe hơi giống phụ âm, nhất là ở phía sau miệng.
Bạn có thể nghe:
- Âm „g“, kiểu „gừ“, „gơ“
- Âm „k“, kiểu „k…k“ xen giữa tiếng ê a
Những âm này chưa rõ, chưa có ý nghĩa. Hãy tưởng tượng bé đang thử „vận hành“ lưỡi, hàm, họng để xem mình làm được gì.
„Luyện giọng“ trong nôi
Điều khá thú vị là nhiều bố mẹ phát hiện bé 7 tuần rất hay tập phát âm khi nằm một mình trong nôi.
Bạn có thể nghe:
- Tiếng ê a khe khẽ qua máy baby monitor hoặc khi bạn đứng ngoài cửa
- Những „cuộc trò chuyện“ nho nhỏ có vẻ như bé đang nói chuyện với chính mình
- Pha trộn giữa tiếng gừ gừ, tiếng ê a, tiếng kêu nho nhỏ, thường khi bé thư giãn nhưng chưa ngủ hẳn
Miễn là bé vẫn an toàn, không khóc lóc, bạn hoàn toàn có thể để bé tự „tập nói“ ít phút. Đó là một phần quan trọng của phát triển giao tiếp, đồng thời cho bạn thêm vài phút uống cốc nước hay ăn vội bữa sáng.
Hành vi và nếp sinh hoạt: Ngày bắt đầu dễ đoán hơn chút ít
Thú thật, đời sống với trẻ sơ sinh hiếm khi „ổn định“. Nhưng đến khoảng 7 tuần, nhiều gia đình nhận thấy mọi thứ… đỡ ngẫu nhiên hơn so với vài tuần đầu.
Nhịp ăn - chơi - ngủ tương đối rõ
Bạn có thể nhận ra một vòng lặp tương đối:
- Ăn - một cữ bú, thường kéo dài và hiệu quả hơn hồi đầu
- Chơi - khoảng thời gian thức ngắn với tương tác, thay tã, nằm sấp
- Ngủ - một giấc ngủ ngắn, thời gian vẫn chưa đều nhưng bớt hỗn loạn
Không cần biến thành thời khóa biểu cứng nhắc theo giờ. Đây chỉ là nhịp chung lặp lại vài lần trong ngày. Có bé vào nếp này sớm, có bé trễ hơn một chút.
Dấu hiệu bé đã đến lúc cần ngủ sau khi chơi:
- Ánh mắt lờ đờ, ít giao tiếp mắt
- Động tác chậm lại
- Quay mặt đi, như muốn tránh bớt kích thích
- Hơi quấy, dụi mặt vào vai/ngực bạn
Ở tuổi này, theo dõi tín hiệu của bé thường hiệu quả hơn là nhìn đồng hồ.
Quấy khóc buổi tối: Dần đỡ hơn
Rất nhiều nhà trải qua giai đoạn bé quấy cực nhiều vào cuối buổi chiều hoặc tối, bất kể làm gì cũng không yên được lâu.
Đến khoảng 7 tuần:
- Tình trạng quấy tối có thể bắt đầu giảm, dù chưa hẳn biến mất
- Bé vẫn có „khung giờ khó ở“ trong ngày, nhưng thời gian quấy có thể ngắn hơn
- Bạn cũng dần tìm được vài „chiêu“ hợp với bé: bế đi dạo, bật tiếng ồn trắng, tắt bớt đèn, tắm nước ấm…
Nếu buổi tối vẫn là „cuộc chiến“, không có nghĩa là bạn làm sai. Một số bé nhạy cảm với tiếng ồn, ánh sáng, mệt mỏi cuối ngày, nên dễ cáu kỉnh hơn. Thường qua 10 - 12 tuần, giai đoạn này sẽ nhẹ đi rất nhiều.
Nếp sinh hoạt rõ hơn nhưng vẫn „lúc thế này lúc thế kia“
Những thay đổi hành vi nho nhỏ khác ở tuần thứ 7:
- Giấc ngủ ngày có vẻ có khung hơn, dù độ dài mỗi giấc vẫn thay đổi
- Cữ bú đêm có thể giãn hơn một chút với một số bé
- Bạn sẽ nhận ra bé có những „khung giờ vàng“ - thời điểm bé tỉnh táo, dễ cười, dễ trò chuyện nhất trong ngày
Bạn có thể ghi nhanh trên điện thoại thời điểm bé ăn, ngủ, thức trong vài ngày. Nhìn lại sẽ thấy có những quy luật nhỏ mà nếu chỉ „nhớ miệng“ thì rất khó phát hiện.
Khi nào nên hỏi ý kiến bác sĩ hay nhân viên y tế?
Mỗi em bé là một nhịp riêng. Có bé đạt cột mốc phát triển 7 tuần sớm hơn, có bé muộn hơn, đa số vẫn hoàn toàn bình thường.
Tuy vậy, bạn nên trao đổi với bác sĩ nhi, bác sĩ gia đình, trạm y tế hoặc cơ sở y tế nhi uy tín nếu:
- Bé hầu như không bao giờ nhìn vào mặt người, không nhìn theo đồ vật gì cả
- Không có phản ứng gì với âm thanh lớn, như tiếng cửa sập mạnh, chó sủa, nồi rơi
- Cơ thể bé luôn rất cứng hoặc rất mềm, khác thường hầu hết thời gian
- Đến khoảng 10 - 12 tuần mà bạn chưa từng thấy bé cười giao tiếp với ai
- Linh cảm của bạn mách bảo „có gì đó không ổn“, dù chưa gọi tên được
Bạn là người ở cạnh bé nhiều nhất. Những quan sát của bạn rất đáng giá với bác sĩ.
Tận hưởng giai đoạn rất ngắn này
Bảy tuần vừa có thể thấy dài lê thê trong một ngày mệt mỏi, vừa có thể thấy trôi vèo khi bạn nhìn lại.
Ngay lúc này, bé 7 tuần tuổi của bạn đang tập:
- Giữ đầu được vài giây khi bế thẳng
- Chống tay nhấc ngực lên khi nằm sấp
- Cử động tay chân uyển chuyển hơn, bớt giật cục
- Mở tay thường xuyên hơn, không chỉ nắm chặt
- Nhìn theo bạn bằng mắt, từ bên này sang bên kia
- Nhận ra màu sắc rõ hơn và đặc biệt thích gương mặt người
- Cười để „rủ“ bạn cười lại
- Hào hứng khi thấy người quen
- Phân biệt người thường gặp với người ít gặp
- Ê a với nhiều âm khác nhau, đôi khi thêm chút âm „g“ và „k“
- Tự tập phát âm khi nằm một mình trong nôi
- Từng chút một đi vào một nhịp ăn - chơi - ngủ dễ đoán hơn
Nếu một vài cột mốc phát triển bé 7 tuần kể trên chưa xuất hiện ở bé bạn, đừng vội hoảng. Phát triển trẻ sơ sinh giống như một khoảng rộng, không phải một đường thẳng. Hãy tiếp tục tạo cơ hội cho bé được vận động, nhìn, nghe, tương tác. Và tiếp tục đáp lại những tín hiệu nhỏ xíu bé gửi cho bạn.
Quan trọng nữa, bất cứ khi nào có thể, hãy dừng lại vài giây, chỉ để… ngắm bé thôi. Em bé 7 tuần vừa vặn trong vòng tay bạn hôm nay sẽ lớn rất nhanh, nhanh hơn bạn tưởng nhiều.
Chúng tôi, với tư cách là nhà phát triển ứng dụng Erby, từ chối mọi trách nhiệm đối với bất kỳ quyết định nào bạn đưa ra dựa trên thông tin này, thông tin này chỉ được cung cấp cho mục đích thông tin chung và không thay thế cho lời khuyên y tế cá nhân.
