Chơi với bé sơ sinh trong các việc chăm sóc hàng ngày - ý tưởng đơn giản và dễ thực hiện

Những tuần đầu chăm bé thường lặp lại theo một nhịp rất quen: bú, thay tã, dỗ ngủ, ngủ một chút rồi lại bắt đầu từ đầu. Vì thế, nhiều cha mẹ tự hỏi không biết phải chen các hoạt động cho bé vào lúc nào. Câu trả lời khá nhẹ nhàng: bạn không cần dành riêng những khoảng thời gian dài chỉ để chơi. Chính các khoảnh khắc chăm sóc thường ngày đã có rất nhiều cơ hội hỗ trợ bé phát triển.

Lúc thay tã có thể thành một trò đạp chân vui vẻ. Cữ bú có thể là cuộc trò chuyện nho nhỏ. Một vòng đi dạo trước nhà cũng mang đến âm thanh, ánh sáng, chuyển động và lời nói mới lạ. Những điều nhỏ bé ấy đều có giá trị. Đây cũng là cách chơi với bé hàng ngày dễ duy trì nhất, vì không khiến lịch chăm con vốn đã bận rộn của bạn có thêm một “việc phải làm”.

Chăm sóc hằng ngày cũng là lúc chơi

Với bé sơ sinh, chơi không nhất thiết phải có đồ chơi cầu kỳ, thẻ học hay lịch hoạt động dán trên tủ lạnh. Bé học qua sự gắn kết, lặp lại và khám phá.

Gương mặt, giọng nói và bàn tay của bạn đã đủ hấp dẫn với bé. Những tương tác qua lại nhẹ nhàng khi bú, thay đồ hay tắm giúp bé cảm nhận mình an toàn, được đáp lại và thuộc về một mối quan hệ yêu thương. Đó là nền tảng quan trọng cho phát triển trẻ sơ sinh.

Khi nghĩ đến việc chơi với bé, nhiều cha mẹ hình dung một tấm thảm đầy đồ chơi. Điều đó rất tốt, nhưng trò chơi phát triển cho bé cũng có thể đơn giản như:

• Nhìn vào mắt bé khi trò chuyện
• Hát cùng một bài hát ngắn vào mỗi buổi sáng
• Để bé cảm nhận nước ấm chạm vào đầu ngón chân khi tắm
• Dừng lại để bé quan sát lá cây lay động trong gió
• Cho bé thời gian đạp chân, vươn tay, quay đầu hoặc lắng nghe

Không cần tạo áp lực cho bản thân. Bạn không phải “biểu diễn” để làm bé vui. Chỉ cần để ý đến bé và mời bé cùng tham gia vào khoảnh khắc hiện tại.

Trong lúc cho bú: Biến sự gần gũi thành trò chơi ngôn ngữ

Dù bé bú mẹ, bú bình hay kết hợp cả hai, đây đều là thời điểm thuận tiện để chơi với bé. Bé đang ở gần bạn, tương đối dễ chịu và chú ý đến gương mặt của bạn.

Bạn có thể nói khẽ về những gì đang diễn ra: “Con đang uống sữa nhé. Bàn tay bé xíu của con đang đặt trên áo mẹ này. Mắt con sáng quá.” Ban đầu có thể hơi ngại vì bé chưa trả lời bằng lời, nhưng hãy tiếp tục. Bé đang lắng nghe nhịp điệu, ngữ điệu và âm thanh của ngôn ngữ.

Một vài trò chơi khi cho bé bú

• Giao tiếp bằng mắt nhẹ nhàng khi bé đang tỉnh táo, thoải mái.
• Gọi tên các bộ phận cơ thể: “Đây là mũi của con. Đây là những ngón tay xinh.”
• Mô tả điều bạn nhìn thấy xung quanh: “Ngoài trời đang mưa, mưa gõ lộp bộp vào cửa sổ.”
• Hát một bài ru hoặc bài hát nhỏ quen thuộc trong giờ bú.
• Sau khi nói, hãy dừng một chút như đang chờ bé đáp lời. Một cái chớp mắt, cử động tay chân hay tiếng ê a cũng là giao tiếp.

Đây là những hoạt động phát triển ngôn ngữ cho bé rất tự nhiên, đồng thời giúp tình cảm giữa cha mẹ và con thêm gần gũi. Nếu quá mệt, bạn không cần phải nói liên tục. Chỉ vài câu ấm áp cũng đã đủ. Có những cữ bú chỉ đơn giản là bú, và như vậy hoàn toàn ổn.

Khi thay tã: Đạp chân, hát và những bất ngờ nhỏ

Thay tã hiếm khi là việc được yêu thích, nhưng lại là một trong những khoảng thời gian đều đặn nhất để lồng ghép trò chơi cho bé. Bé dần nhận ra chiếc bàn thay tã, giọng nói của bạn và trình tự quen thuộc này.

Trò chơi khi thay tã

Khi bé nằm ngửa thoải mái, bạn có thể nhẹ nhàng cầm hai chân bé và cử động như đang đạp xe. Vừa làm vừa nói: “Đạp xe nào, đạp xe nào.” Đây là một trong những trò chơi phát triển vận động cho bé đơn giản, đôi khi còn giúp bé dễ chịu hơn nếu đang đầy hơi.

Bạn cũng có thể thử:

• Hát một bài ngắn khi thay tã, dùng cùng một giai điệu mỗi lần.
• Treo tranh đen trắng tương phản cao ở bức tường cạnh chỗ thay tã, đặt ngoài tầm với của bé.
• Gọi tên từng bộ phận khi mặc đồ: “Một bàn chân vào rồi, đến chân bên kia nhé.”
• Thổi rất nhẹ vào bụng bé rồi chờ phản ứng như cười, ngọ nguậy.
• Cho bé vài phút duỗi người và đạp chân trước khi đóng tã.

Hình ảnh tương phản cao thường thu hút bé sơ sinh vì thị giác của bé vẫn đang hoàn thiện. Cảm giác gió nhẹ trên bụng cũng là một dạng chơi cảm nhận, nhưng chỉ nên làm nhanh và quan sát phản ứng của bé. Nếu bé giật mình hoặc khó chịu, hãy dừng lại. Bé cũng có cách thể hiện ý kiến của mình.

Sau cữ bú: Một chút nằm sấp đã rất có ích

Khi bé đã có thời gian ổn định sau khi bú, bạn có thể cho bé nằm sấp chơi trong thời gian ngắn. Hãy bắt đầu từ 2 đến 5 phút vào lúc bé tỉnh táo, vui vẻ. Không cần kéo dài mới có tác dụng.

Nằm sấp giúp bé tập nâng đầu, xoay đầu, chịu lực qua cánh tay và phát triển các nhóm cơ cần thiết cho việc lẫy, ngồi, bò sau này. Đây là một hoạt động phát triển cho bé rất hữu ích nhưng không hề phức tạp.

Đặt bé trên thảm phẳng, chắc chắn ở dưới sàn rồi nằm hoặc ngồi gần bé. Bạn có thể hát, trò chuyện hoặc đặt một tấm thẻ tương phản cao ở vị trí bé dễ nhìn. Một số bé thích nằm sấp trên ngực cha hoặc mẹ hơn trong giai đoạn đầu, và cách đó cũng được tính.

Luôn ở cạnh quan sát khi bé nằm sấp, đồng thời dừng lại nếu bé khóc nhiều hoặc căng thẳng. Không để bé ngủ nằm sấp khi không có người trông. Khi ngủ, nên đặt bé nằm ngửa trong chỗ ngủ riêng, phẳng, thông thoáng và không có vật mềm che phủ quanh bé.

Trong giờ tắm: Té nước cũng là học hỏi

Tắm có thể trở thành một chuyến khám phá cảm giác thu nhỏ. Âm thanh của nước, cảm giác nước chảy trên da và việc được đạp chân tự do đều là trải nghiệm mới đối với bé.

Khi tắm cho bé, hãy nhẹ nhàng dội nước ấm lên từng vùng cơ thể và gọi tên vùng đó: “Nước chạm vào ngón chân này.” “Bây giờ đến bụng nhé.” “Đây là vai của con.” Cách làm này giúp bé dần nhận biết cơ thể, đồng thời thêm ngôn ngữ vào trải nghiệm.

Nếu bé thích, hãy để bé đạp chân trong nước. Những cú quẫy nước đầy hào hứng chính là bài tập vận động ban đầu. Bạn có thể hát bài về giờ tắm, bịa vài câu vui về việc rửa đầu gối, hoặc ngừng lại để bé nghe tiếng nước chảy từ chiếc ca nhỏ.

Nước tắm cần có độ ấm dễ chịu, nên thử nhiệt độ nước trước khi đặt bé vào chậu. Luôn giữ bé trong tầm tay với. Khi tắm cho bé, không được rời đi dù chỉ trong chốc lát.

Khi đi dạo: Hãy để thế giới cùng tham gia

Bạn không cần chuẩn bị một chuyến đi đặc biệt mới có trò chơi cho bé. Một lần đưa bé ra công viên gần nhà, đi mua đồ ở cửa hàng đầu ngõ hay xuống sân chung cư cũng mang đến nhiều âm thanh và khung cảnh thay đổi.

Hãy kể lại điều bạn nhận thấy bằng giọng tự nhiên: “Xe máy chạy qua kêu to quá.” “Con nghe tiếng chó sủa không?” “Lá cây đang rung kìa.” Việc để bé nghe ngôn ngữ trong đời sống hằng ngày là một cách phát triển ngôn ngữ cho bé rất đơn giản. Bé chưa cần hiểu từng từ, nhưng đang học dần âm điệu của cuộc trò chuyện.

Khi thời tiết phù hợp và bé được che chắn an toàn, hãy để bé cảm nhận làn gió nhẹ trên má hoặc ánh sáng ban ngày dịu dàng. Những cảm giác nhỏ này góp phần phát triển khả năng cảm nhận của bé. Tránh để bé phơi trực tiếp dưới nắng gắt, nhất là bé còn nhỏ, và chọn quần áo theo thời tiết thực tế thay vì chỉ nhìn lịch mùa.

Trước giờ ngủ: Chơi nhẹ nhàng, theo nếp quen

Không phải lúc nào hoạt động cho bé cũng cần sôi nổi. Trước giờ ngủ, điều bé cần là sự kết nối bình tĩnh.

Một nghi thức ngắn có thể giúp bé nhận biết đã đến lúc nghỉ ngơi. Bạn có thể hát ru, ôm bé, đung đưa nhẹ và xem một cuốn sách bìa cứng đơn giản. Câu chuyện không cần hấp dẫn hay phức tạp. Bé có thể nhìn tranh, nghe giọng bạn, hoặc ngủ gật khi mới xem đến trang thứ hai. Tất cả đều bình thường.

Lặp lại vài bước quen thuộc mỗi tối có thể tạo cảm giác dễ chịu cho cả bé lẫn cha mẹ. Hãy xem đây là đoạn kết êm dịu của một ngày, không phải thêm một đầu việc cần hoàn thành.

Lúc bé tỉnh táo, yên tĩnh: Khoảng thời gian chơi tập trung

Sẽ có những lúc bé đã bú no, thay tã sạch và tỉnh táo một cách thư thái. Đây là thời điểm phù hợp cho các trò chơi tập trung hơn. Với bé sơ sinh, chỉ 5 phút đã có thể là đủ. Khi lớn hơn, nhiều bé có thể chơi từ 5 đến 15 phút mỗi lần, tùy tâm trạng và độ tuổi.

Trò chơi cho bé sơ sinh và khi bé lớn hơn

Trong khoảng thời gian này, bạn có thể thử:

• Trò theo dõi bằng mắt: Di chuyển chậm một tấm thẻ tương phản cao hoặc gương mặt của bạn từ bên này sang bên kia.
• Chơi với gương: Cho bé quan sát hình phản chiếu trong gương an toàn, thiết kế phù hợp với trẻ nhỏ.
• Lục lạc: Lắc nhẹ lục lạc mềm ở một bên, rồi đổi sang bên còn lại, chờ bé quay đầu về phía âm thanh.
• Đọc sách: Đọc một cuốn sách bìa cứng ngắn, chỉ vào hình và thay đổi giọng đọc.
• Với và chạm: Khi bé đã sẵn sàng, đặt một món đồ chơi nhẹ, phù hợp lứa tuổi trong tầm tay bé.

Với những ai đang tìm hoạt động cho bé khoảng 6 tháng tuổi, cách tiếp cận này vẫn phù hợp, chỉ cần tăng cơ hội khám phá chủ động. Bạn có thể thêm trò ngồi chơi có giám sát, lăn qua lăn lại, ú òa, sách vải có bề mặt khác nhau và đồ chơi bé có thể cầm, gõ hoặc chuyền từ tay này sang tay kia một cách an toàn.

Hãy quan sát tín hiệu của bé. Bé quay mặt đi, dụi mắt, quấy khóc hoặc bỗng nằm im hơn thường lệ có thể là dấu hiệu bé đã đủ mệt. Nên kết thúc trò chơi khi bé vẫn còn dễ chịu.

Gợi ý nhịp sinh hoạt trong ngày

Một nhịp sinh hoạt linh hoạt có thể giúp các hoạt động này trở nên dễ thực hiện hơn:

1. Bé thức dậy
2. Cho bú - trò chuyện, nhìn mắt bé, hát khe khẽ
3. Thay tã - đạp xe bằng chân, gọi tên bộ phận cơ thể, xem thẻ tương phản cao
4. Thời gian tỉnh táo - chơi tập trung từ 5 đến 15 phút, tùy độ tuổi và tâm trạng
5. Thư giãn - ôm bé, hát nhẹ hoặc xem sách
6. Ngủ
7. Lặp lại, không cần lo lắng nếu cả ngày không diễn ra đúng như dự tính

Có ngày mọi thứ khá trôi chảy. Cũng có ngày bé bú dồn dập, ngủ những giấc rất ngắn và chỉ muốn được bế. Đó không phải là một lịch sinh hoạt thất bại, mà là cuộc sống bình thường khi chăm một em bé.

Bạn đang làm nhiều hơn bạn nghĩ

Những trò chơi cho bé tốt nhất đôi khi nằm ngay trong các việc thường ngày. Mỗi cái ôm, bài hát, lần thay tã, buổi đi dạo và cuộc trò chuyện đều cho bé thêm thông tin về cơ thể, thế giới và những người yêu thương mình.

Bạn không cần làm bé vui suốt cả ngày. Bạn cũng không cần mua thật nhiều đồ chơi. Hãy bắt đầu bằng một ý tưởng nhỏ trong thói quen vốn có, rồi để nó trở thành điều quen thuộc. Sự phát triển của bé được nuôi dưỡng từ những khoảnh khắc giản dị lặp lại mỗi ngày.

Và thật ra, mỗi tương tác ấm áp đều là một trò chơi kết nối nhỏ.