Làm sao dành thời gian riêng cho con sau khi có em - những cách thực tế cho cha mẹ bận rộn

Đón thêm một em bé về nhà, những ngày của bạn có thể trở thành chuỗi việc dang dở. Vừa cho em bú, thay tã, dỗ em ngủ, bạn chợt nhận ra con lớn đang đứng bên cạnh, tay cầm món đồ chơi, muốn hỏi một câu hoặc kể một câu chuyện mà với con lúc ấy vô cùng quan trọng. Cảm giác vừa thương con vừa áy náy là điều rất nhiều cha mẹ từng trải qua.

Nuôi dạy hai con không có nghĩa là mỗi ngày phải chia đều từng phút cho mỗi bé. Điều quan trọng hơn là giúp con lớn cảm thấy mình vẫn được nhìn thấy, được yêu thương và vẫn có một mối gắn bó an toàn với bạn.

Sau sinh, thời gian dành cho con không cần phải cầu kỳ. Những khoảnh khắc ngắn thường dễ hòa vào nhịp sống gia đình hơn. Mười phút ngồi yên dưới sàn chơi cùng con đôi khi có ý nghĩa hơn cả một buổi đi chơi được lên kế hoạch công phu nhưng khiến cả nhà mệt mỏi, cáu gắt.

Vì sao thời gian riêng với con lại quan trọng?

Giúp con cảm thấy mình vẫn được yêu thương và gắn bó

Con lớn không bỗng nhiên hết yêu bạn chỉ vì gia đình có thêm em bé. Nhưng chỉ sau một đêm, cảm giác được ở gần và có bạn bên cạnh có thể thay đổi rất nhiều. Trước đây, bạn gần như luôn sẵn sàng. Bây giờ, bạn thường xuyên phải bế em, cho em bú hoặc chạy đến khi em khóc.

Một khoảng thời gian chỉ dành cho con sẽ nhắn nhủ rằng: “Con vẫn luôn có một vị trí đặc biệt bên mẹ bố.” Trẻ không cần nghe những lời khẳng định dài dòng mỗi ngày. Điều con cần là được nhiều lần trải nghiệm cảm giác mình được quan tâm. Bạn ngẩng lên khỏi điện thoại. Bạn nghe trọn câu chuyện về đoàn tàu đồ chơi. Bạn để ý đôi tất màu tím con tự chọn. Chính những điều bình thường ấy giúp con cảm thấy an tâm.

Bạn có thể nói rõ với con: “Đây là thời gian riêng của hai mẹ con. Em đang ở với bố, còn mẹ ở đây với con trong mười phút nhé.” Cách nói này giúp trẻ hiểu rằng sự kết nối giữa hai mẹ con là điều được chủ động tạo ra, chứ không phải chỉ tình cờ xảy đến khi em bé ngủ.

Có thể làm dịu sự ghen tị giữa anh chị em

Con ghen khi có em thường bắt đầu từ cảm giác không chắc chắn. Con có thể tự hỏi em bé có lấy mất vị trí của mình không, hoặc từ nay mình có còn được ôm, được kiên nhẫn lắng nghe và được bố mẹ chú ý như trước không.

Dành thời gian riêng cho con không thể ngăn mọi cuộc tranh giành, nhưng có thể làm nhẹ đi nguyên nhân phía sau nhiều cuộc cãi vã. Khi thường xuyên nhận được sự quan tâm riêng, trẻ sẽ bớt phải cạnh tranh cho từng ánh nhìn. Nhờ đó, con cũng có thêm khoảng trống cảm xúc để dần yêu thương và tận hưởng sự có mặt của em.

Ghen tị ở con lớn có thể biểu hiện bằng việc bám mẹ, ăn vạ, nói giọng em bé, giành đồ chơi hoặc đột nhiên cần giúp những việc mà tháng trước con vẫn tự làm được. Hãy xem đó là tín hiệu cho thấy con đang cần được kết nối, thay vì vội kết luận con hư hay ích kỷ. Một cái ôm, vài phút chơi cùng con trước khi chuyển sang việc khác đôi khi đủ làm cả buổi chiều thay đổi.

Chất lượng quan trọng hơn một buổi đi chơi thật dài

Thời gian chất lượng với con được đo bằng sự hiện diện, không phải số giờ ghi trên lịch. Con có thể nhớ rất lâu mười phút cùng bạn xếp một tòa tháp, hơn là cả ngày ở khu vui chơi nhưng phần lớn thời gian bạn phải cho em bú, dỗ em ngủ hoặc liên tục nhìn vào điện thoại.

Điều này cũng giúp cha mẹ bớt tự tạo áp lực. Nếu em bé vừa trải qua một đêm thức giấc liên tục, chuyến đi sở thú có thể là quá sức. Cùng con đi ra cổng lấy thư, ăn một bữa phụ ở bàn bếp, hay đọc truyện vào giờ đi ngủ với con trong khi điện thoại để sang phòng khác cũng đã đủ quý giá.

Mục tiêu không phải là làm con luôn vui. Mục tiêu là tạo ra sự kết nối.

Thế nào được xem là thời gian một-một với con?

Thời gian một-một với con là lúc phần lớn sự chú ý của bạn hướng về con lớn, dù hoạt động diễn ra rất đơn giản. Khoảng thời gian ấy không cần mang tính giáo dục, không cần đẹp mắt để chụp ảnh đăng mạng xã hội và cũng không nhất thiết phải tốn tiền.

Bạn có thể thử:

• Dành 10 phút chơi với con dưới sàn, để con tự chọn trò chơi.
• Đi dạo với con lớn đến cổng nhà, hộp thư hoặc cuối con ngõ trong lúc em ở với một người lớn khác.
• Cùng con phết bơ lên bánh mì, chuẩn bị bữa phụ và trò chuyện về một ngày đã qua.
• Đọc truyện trước giờ đi ngủ với điện thoại để ở phòng khác.
• Ngồi cạnh khi con vẽ, không sửa, không dạy, không liên tục đặt câu hỏi.
• Xem ảnh gia đình và để con tự do hỏi những điều con tò mò.
• Ôm con thật nhanh, hát một bài quen thuộc trước khi em thức giấc.

Cụm từ “đây là thời gian của hai mẹ con” hoặc “đây là thời gian của hai bố con” rất đáng được dùng thường xuyên. Nó cho trẻ biết khoảnh khắc này có mở đầu và kết thúc rõ ràng, nên trở nên đặc biệt hơn. Với trẻ mới biết đi, bạn có thể nói: “Mình có mười phút để chơi trò này nhé.” Với trẻ lớn hơn: “Trước bữa tối, con được chọn việc hai bố con mình cùng làm.”

Đừng lo nếu con chỉ muốn chơi đi chơi lại một trò. Với bạn, trò bán hàng quen thuộc suốt bốn ngày có thể hơi nhàm chán. Nhưng với trẻ, sự lặp lại ấy lại đem đến cảm giác thân thuộc và đáng tin cậy.

Sắp xếp thế nào để thời gian riêng thực sự khả thi?

Nhờ người khác trông em bé

Cách dễ nhất để bạn tập trung trọn vẹn là nhờ chồng, ông bà hoặc một người thân đáng tin cậy trông em. Chỉ 15 phút thôi cũng có thể tạo khác biệt, nhất là khi bạn không phải vừa chơi vừa lắng nghe xem tiếng khóc tiếp theo có vang lên không.

Chồng có thể đưa em đi dạo để bạn ngồi xếp hình cùng con lớn. Ông bà có thể bế em trong lúc bạn tắm cho con lớn. Nếu bạn bè ngỏ ý muốn giúp, hãy nói thật cụ thể: “Bạn có thể trông em từ 4 giờ 30 đến 4 giờ 50 để mình đọc sách với anh được không?”

Một lời nhờ rõ ràng thường hữu ích hơn những lời đề nghị chung chung. Có thể bạn không cần thêm một nồi canh hay món ăn nấu sẵn. Điều bạn thật sự cần lúc này là một khoảng thời gian không bị gián đoạn bên con.

Dùng địu em bé một cách phù hợp

Địu em có thể giúp việc chăm sóc trẻ nhỏ trở nên nhẹ nhàng hơn, nhất là khi bạn cần rảnh tay. Tuy vậy, việc địu em không tự động biến thời gian đó thành thời gian riêng với con lớn. Nếu bạn vừa địu em, vừa cho em bú, trả lời tin nhắn, dọn nhà và nhắc con phải làm gì, con lớn vẫn có thể cảm thấy mình bị bỏ quên.

Địu em sẽ phù hợp khi sự chú ý của bạn vẫn dành được cho con. Bạn có thể ngồi xuống sàn, nhìn vào mắt con, để con dẫn dắt trò chơi hoặc cùng con đi bộ và trò chuyện. Hãy nói: “Em đi cùng mình, nhưng mẹ vẫn đang nghe con nói.” Nếu con cần được ôm ấp hoặc muốn tâm sự riêng, tốt hơn hết là nhờ một người khác bế em.

Tạo một buổi hẹn cuối tuần

Một buổi hẹn riêng với từng con vào cuối tuần có thể trở thành nếp sinh hoạt đáng mong đợi của gia đình. Không cần kéo dài cả ngày. Hai bố con có thể đi bộ vào sáng thứ bảy, ghé quán nhỏ gần nhà, ra sân chơi hoặc cùng chọn trái cây ở chợ.

Nếu có thể, hãy luân phiên để mỗi con thỉnh thoảng được ở riêng với từng bố mẹ. Em bé có thể ngủ trong xe đẩy trong lúc con lớn chọn đường đi hoặc chọn trò chơi. Điều đáng quý nhất là con có một người lớn không phải liên tục chia sự chú ý cho nhiều việc.

Hãy giữ kế hoạch đủ nhỏ để có thể thực hiện trong đời sống thật. Một buổi đi chơi 45 phút diễn ra đều đặn vẫn tốt hơn một chuyến đi cả ngày hoành tráng nhưng tuần nào cũng phải hủy.

Nếu bạn nuôi con một mình

Cha mẹ đơn thân thường tự đặt lên vai mình một kỳ vọng quá nặng nề: vừa phải chăm em bé, vừa phải dành sự chú ý hoàn hảo cho con lớn. Bạn không cần làm được như vậy. Con lớn không cần mỗi ngày một chuyến đi chơi. Điều con cần là những dấu hiệu nhỏ nhưng lặp lại, cho thấy bạn vẫn sẵn sàng kết nối về mặt cảm xúc.

Khi em ngủ, thay vì lập tức tranh thủ làm việc nhà, bạn có thể dành một phần khoảng thời gian đó cho con lớn. Ngồi xuống sàn và để con tự chọn trò chơi. Những hoạt động 10 phút cho trẻ nhỏ cũng rất phù hợp:

• Cùng con tìm đôi tất giống nhau trong giỏ quần áo.
• Tìm năm món đồ màu đỏ trong phòng.
• Lăn bóng qua lại cho nhau.
• Đọc một quyển truyện ngắn hai lần.
• Soi gương và cùng làm những khuôn mặt ngộ nghĩnh.
• Xây tháp rồi cùng nhau làm đổ.
• Hát ba bài hát quen thuộc.

Nếu em vẫn thức, bạn có thể đặt em ở một vị trí an toàn, trong tầm mắt, rồi ngồi chơi cùng con lớn dưới sàn. Chọn hoạt động đơn giản và ở đủ gần để quan sát cả hai bé. Bạn có thể nói: “Em cũng đang nhìn hai mẹ con mình chơi, nhưng đây vẫn là giờ đọc truyện của con.”

Có những ngày, sự kết nối chỉ là để con ngồi nép bên cạnh khi bạn cho em bú. Có ngày, con cầm hộ tuýp kem hăm và kể một câu chuyện dài tưởng như không có hồi kết. Tất cả đều có ý nghĩa.

Cũng sẽ có ngày cả nhà chỉ xem một chương trình quen thuộc và ăn bánh mì. Đó không phải là dấu hiệu bạn nuôi dạy con thất bại. Đặc biệt trong những tuần đầu sau sinh, hãy cho phép mình hạ thấp tiêu chuẩn. Sự đều đặn quan trọng hơn việc lúc nào cũng phải làm thật tốt.

Những điều nên tránh

Đừng biến mọi khoảnh khắc thành buổi tập làm anh chị

Bạn rất dễ muốn đặt mối quan hệ giữa con lớn và em bé vào trung tâm của mọi việc. Bạn có thể thường xuyên nói: “Con đúng là một người anh rất ngoan”, nhờ con lấy tã hoặc khen con mỗi khi con chịu ngồi gần em.

Một chút khích lệ là điều tốt. Nhưng nếu mỗi lần đi chơi đều trở thành bài học về việc phải làm một “người anh tốt” hay “người chị ngoan”, trẻ có thể cảm thấy mình chỉ được coi trọng khi biết giúp đỡ bố mẹ. Con vẫn được phép là một đứa trẻ. Con có thể thương em nhưng vẫn khó chịu vì tiếng khóc. Con có thể chia đồ chơi lúc này rồi giành lại ngay sau đó.

Trong thời gian riêng với con, hãy để em bé tạm thời biến mất khỏi câu chuyện. Không phải lúc nào bạn cũng cần hỏi con có muốn cho em xem thứ gì không. Hai mẹ con có thể nói về khủng long, bùn đất, tình bạn, bánh quy hoặc giấc mơ đêm qua. Con còn là một cá thể riêng, không chỉ là anh hay chị của em.

Đừng hứa nhiều hơn khả năng thực hiện

Một đứa trẻ nghe bạn nói “Ăn trưa xong mình sẽ chơi nhé”, rồi chờ qua ba lần em bú, rất dễ thất vọng thêm lần nữa. Hãy hứa những điều thực tế. “Mẹ cho em bú xong, mẹ sẽ chơi với con năm phút” rõ ràng hơn nhiều so với “Đợi một lát nhé”.

Nếu kế hoạch thay đổi, hãy gọi tên cảm xúc của con: “Con đã chờ đến lượt chơi, nhưng em lại cần mẹ. Mẹ xin lỗi. Bây giờ mẹ ngồi với con ba phút nhé.” Sửa chữa một khoảnh khắc hụt hẫng không đòi hỏi một ngày hoàn hảo.

Gợi ý các nghi thức nhỏ trong tuần theo từng độ tuổi

Bạn có thể xem đây là thực đơn linh hoạt, không phải danh sách bắt buộc. Chọn một hoặc hai nghi thức phù hợp với sức lực của gia đình và giai đoạn phát triển của con.

Trẻ mới biết đi, khoảng 1 đến 2 tuổi

• Thứ hai: Sau bữa sáng, dành năm phút hát và bắt chước tiếng các con vật.
• Thứ ba: Cùng con đi bộ ra cổng, hộp thư hoặc cuối lối đi trước nhà.
• Thứ tư: Dành 10 phút xếp cốc, khối gỗ hoặc thú bông.
• Thứ năm: Bày một món ăn phụ đặc biệt ra đĩa rồi ngồi ăn cùng con.
• Thứ sáu: Đọc hai quyển sách trước cữ bú buổi tối của em.
• Cuối tuần: Một buổi đi chơi ngắn với bố hoặc mẹ đến công viên, dù chỉ kéo dài 20 phút.

Trẻ mới biết đi thường thích sự lặp lại hơn những điều mới lạ. Một chuyến đi ra hộp thư giống nhau mỗi ngày có thể trở thành điểm tựa quen thuộc mà con rất mong chờ.

Trẻ mẫu giáo, khoảng 3 đến 5 tuổi

• Thứ hai: Để con chọn chủ đề cho một trò chơi đóng vai kéo dài 10 phút.
• Thứ ba: Trong lúc đi bộ, cùng con tìm ba hình dạng hoặc màu sắc nhất định.
• Thứ tư: Hai mẹ con hoặc hai bố con cùng ngồi vẽ, không sửa và không biến thành giờ học.
• Thứ năm: Cho con cùng chuẩn bị trái cây, bánh mì hoặc một món ăn nhẹ đơn giản buổi chiều.
• Thứ sáu: Đọc truyện vào giờ đi ngủ với điện thoại để xa, sau đó ôm con thêm một chút.
• Cuối tuần: Dành thời gian riêng cho con ở sân chơi, thư viện hoặc cùng đi uống một cốc ca cao.

Những hoạt động dành cho con lớn thường hiệu quả hơn khi bạn đi theo trí tưởng tượng của con, thay vì liên tục hướng trò chơi theo ý mình.

Trẻ đi học, khoảng 5 đến 8 tuổi

• Thứ hai: Hỏi con một câu về trường học theo tinh thần “chuyện gì nhỏ cũng đáng kể”.
• Thứ ba: Chơi nhanh một ván bài hoặc trò chơi bàn.
• Thứ tư: Cùng đi bộ và để con chọn đường.
• Thứ năm: Đọc thành tiếng một chương sách, không nhất thiết phải chờ đến giờ đi ngủ.
• Thứ sáu: Ăn một món phụ cùng con và ngắm thứ con vừa làm ra.
• Cuối tuần: Dành 30 đến 60 phút cho hoạt động do con chọn, chẳng hạn đạp xe, làm bánh, vẽ tranh hoặc đi thư viện.

Trẻ lớn có thể không trực tiếp nói rằng mình muốn được quan tâm. Một lời mời tự nhiên đôi khi dễ được đón nhận hơn một thông báo trang trọng: “Mẹ còn 15 phút trước khi em thức. Con có muốn kể mẹ nghe đoạn con thích nhất trong quyển sách đó không?”

Hãy để sự kết nối diễn ra thật tự nhiên

Cách kết nối với con lớn sau sinh không đòi hỏi một kế hoạch xuất sắc. Điều quan trọng là những khoảnh khắc bạn thật sự có mặt bên con, được lặp lại đủ thường xuyên để con có thể tin rằng mình vẫn luôn được yêu thương.

Giờ đi ngủ với con có thể rất lộn xộn. Em khóc ở phòng bên cạnh, bạn lại tìm mãi không thấy chiếc tất còn lại. Nếu có thể, hãy vẫn đọc truyện cho con. Ngồi xuống sàn 10 phút. Đi dạo với con lớn đến cổng nhà. Nói với con bằng giọng rõ ràng và ấm áp: “Đây là thời gian của hai mẹ con.”

Có ngày bạn làm được nhiều hơn. Có ngày bạn chỉ đủ sức làm một chút. Con lớn không cần một người mẹ hoàn hảo, lúc nào cũng dư dả thời gian. Con cần bạn tiếp tục quay về bên con, tiếp tục để ý đến con và tiếp tục dành thời gian cho con, để mối quan hệ đã có từ trước khi em bé chào đời vẫn được nuôi dưỡng mỗi ngày.